تجلّی قرآن در آینه ی اشعار استاد بهزاد

مقدّمه

دریای دُرخیز کلام وحی که مشحون از معرفت های شکوهمند الهی و انسانی است، اندیشه، عاطفه و احساس شاعران را به سوی خود جذب کرده و با صید صدف سوره های سرمدی، سروده های خود را به مفاهیم فرح بخش آنها مزیّن نموده اند. اشعار آنان با زیورهای مضامین قرآنی شرف و شخصیّت یافته و شمیم روح بخش معانی آیات دماغ دل نوشته های آنان را بویا و معطّر نموده و به شعرشان شعور بخشیده است.

باسمه تعالی

تجلّی قرآن در آینه ی اشعار استاد بهزاد

مقدّمه

دریای دُرخیز کلام وحی که مشحون از معرفت های شکوهمند الهی و انسانی است، اندیشه، عاطفه و احساس شاعران را به سوی خود جذب کرده و با صید صدف سوره های سرمدی، سروده های خود را به مفاهیم فرح بخش آنها مزیّن نموده اند. اشعار آنان با زیورهای مضامین قرآنی شرف و شخصیّت یافته و شمیم روح بخش معانی آیات دماغ دل نوشته های آنان را بویا و معطّر نموده و به شعرشان شعور بخشیده است.

یکی از این شاعران که دروازۀ دل خود را به روی معارف قرآنی گشوده است، استاد بهزاد کرمانشاهی
می باشد. در این تحقیق با توجّه به اشعار این استاد سلیم ذوق و ریزه چینی او از خوان گستردۀ قرآن، اشعاری را که با مفهومی از مفاهیم ستُرگ قرآنی ارتباط می یابند مورد بررسی قرار می دهیم. استاد بهزاد که در جمیع
قالب های شعری مهارت و توانایی خود را نشان داده و یکی از شاعران شش دانگ معاصر با اشعاری بلیغ، شیوا و استوار است و با طبع بلند و قریحه لطیف، به دور از هرگونه قلّاشی و غلّ و غش و ریا و تظاهر، تراوشات ذهنی و مکنونات قلبی خود را در طبق اخلاص به دوستداران شعر و ادب تقدیم نموده است، یکی از شاعرانی است که هرگز شعر را دست مایه زراندودهای زندگی قرار نداده و هرگز در صدد خودستایی و کسب شهرت و آوازه نبوده است. او با ایمان و تعهّد دینی و اجتماعی پاره ای از مرواریدهای نفیس معارف قرآن را به رشته شعر کشیده، آنها را آویزه سینه ی خواستاران سعادت حقیقی و جویندگان جواهر کمال و انسانیّت قرار می دهد. روش کار بر این قرار گرفته است که موضوعاتی از قرآن کریم را مطرح، اشعاری را که به نوعی این مفاهیم از آنها استناد می شود، بیان می کنیم.

 

 متن

مفاهیم قرآنی در اشعار استاد یدالله بهزاد کرمانشاهی

زندگی در آن دنیا از لذّات این دنیا بهتر است :

در سورۀ (نساء) آیه 77 چنین آمده است : «... قُل مَتاعُ الدُّنیا قَلیلٌ وَالآخِرَةُ خَیرٌ لِمَّنِ اتَّقا وَ لا تُظلَمُونَ فَتیلاً ؛ ... بگو جهان آخرت ابدی برای هر که خداترس باشد بهتر از دنیاست و آنجا ستم درباره کسی نخواهد شد.»

در سورۀ (قصص) آیه 60 چنین آمده است : «وَما اوُتیتُم مِن شَیءٍ فَمَتاعُ الحَیاةِ الدُّنیا وَ زینَتُها وَ ما عِندَاللهِ خَیرٌ وَّ اَبقا اَفَلا تَعقِلوُنَ ؛ و آنچه از نعمت های این عالم به شما داده شده متاع و زیور بی قدر زندگانی دنیاست. آنچه نزد خدا است بسیار برای شما بهتر و باقی تر است اگر فهم و عقل کار بندید.»

یدالله بهزاد کرمانشاهی چنین می سراید :

 

هوا و هواهای نفسانی :

در سورۀ (قصص) آیه 50 «... اَنَّما یَتَّبِعوُنَ اَهواءَهُم وَ مَن اَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَواهُ بِغَیرِ هُدًی مِنَ اللهِ ...؛
... بدان که این مردم تنها پیرو هوای نفسند و کیست ستمگر و گمراه تر از آن کس که راه هدایت خدا را رها کرده و از هوای نفس خود پیروی کند ... .»

در سورۀ محمّد (ص) آیه 16 چنین می فرماید : «... اوُلائِکَ الَّذینَ طَبَعَ اللهُ عَلی قُلُوبِهِم وَاتَّبَعُوا اَهواءَهُم؛
... اینان هستند که خدا بر دلهایشان مُهر قهر نهاد و پیرو هوای نفس خود گردیدند.»

شاعر چنین می سراید :

 

هر چه بکاری همان بدروی :

در سورۀ (زلزله) آیات 7 و 8 چنین بیان شده است : «فَمَن یَعمَل مِثقالَ ذَرَّةٍ خَیراً یَّرَهُ * وَ مَن یَعمَل مِثقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا یَّرَهُ ؛ پس در آن روز هر کس به قدر ذرّه ای کار نیک کرده (پاداش) آن را خواهد دید و هر کس به قدر
ذرّه ای کار زشت مرتکب شده آن هم به کیفرش خواهد رسید».

و نیز در آیه 46 سورۀ (فصّلت) می فرماید : «هر کس کار نیکی کند بر نفع خود و هر که بد کند به ضرر خویش است خدا (در روز جزا) هیچ بر بندگان ستم نخواهد کرد».

شاعر در این مورد چنین می سراید :

 

مال دوستی :

در سورۀ (فجر) آیه 20 چنین آمده است : «وَ تُحِبُّونَ المالَ حُبًّا جَمًّا ؛ و سخت فریفته و مایل به مال دنیا باشند». و نیز در سورۀ (عادیات) آیه 8 چنین می فرماید : «وَ اِنَّهُ لِحُبِّ الخَیرِ لَشَدیدٌ ؛ و هم او بر حبّ مال دنیا سخت فریفته و بخیل است».

شاعر چنین می سراید :

 

منافقان :

در آیه 4 سورۀ (منافقون) چنین آمده است : «ای رسول تو چون از برون کالبد آن منافقان را مشاهده کنی به آراستگی ظاهر تو را به شگفت آرند و اگر سخن گویند (بسیار خوش گفتار و چرب زبانند) به
سخن های ایشان گوش فرا خواهی داد (ولی از درون) گوئی که چوبی خشک بر دیوارند هر صدایی بشنوند به زبان خویش پندارند. ای رسول بدان که دشمنان (دین به حقیقت) اینها هستند از آنها بر حذر باش که عذابشان بکشد چه قدر از حق باز می گردند».

یدالله بهزاد کرمانشاهی چنین می سراید :

 

ای که بر چرخ ایمنی زنهار          تکیه بر آب کرده هُشدار

در سورۀ (یونس) آیه 25 چنین بیان شده است : «و خدا همۀ خلق را به سرمنزل سعادت و سلامت
می خواند و هر که را می خواهد به لطف خاص به راه مستقیم هدایت کند».

و نیز در آیه 45 سورۀ (کهف) آمده است : «ای رسول برای امّت چنین زندگانی تمام دنیا را مَثَل زن که (خلق در یک باغ و مزرعه، حال دنیا به چشم می نگرند) که ما آب بارانی از آسمان نازل کردیم و به آن آب درختان و نباتات گوناگون زمین درهم پیچیده و خرّم بروید سپس صبحگاهی همه درهم شکسته و خشک شود و به دست بادهای (حوادث) زیر و زبر گردد و خدا بر همه چیز در عالم اقتدار کامل دارد».

و نیز آیات 16 تا 27 سورۀ (قلم) که به جهت اطالۀ کلام از ذکر آنها خودداری می شود.

و شاعر چنین می سراید :

 

چشم حقیقت بین نه رؤیا و وهم :

آیات 5 و 6 سورۀ (قلم) چنین می فرماید : «فَسَتُبصِرُ وَ یُبصِروُنَ * بِاَیِّکُمُ المَفتُونُ ؛ و به زودی تو و مخالفانت مشاهده می کنید که از شما کدام یک (با اوهام و خیالات باطل) مفتونید».

یدالله بهزاد کرمانشاهی می گوید :

 

 

 

حسود :

در آیه 54 سورۀ (نساء) آمده است : «اَم یَحسُدُونَ النّاسَ عَلی ما آتاهُمُ الله ... ؛ آیا حسد می ورزند (یهود) با مردم (یعنی مسلمانان) چون آنها را خدا به فضل خود برخوردار فرمود ...».

یدالله کرمانشاهی می سراید :

 

تنها لطف و هدایت حق :

در آیه 43 سورۀ (اعراف) می فرماید : «... وَ ما کُنّا لِنَهتَدِیَ لَو لا اَن هَدانَا اللهُ ... ؛ ...که اگر هدایت الهی نبود ما به خود در این مقام راه نمی یافتیم...».

و نیز در آیه 56 سورۀ (قصص) آمده است که : «اِنَّکَ لا تَهدی مَن اَحبَبتَ وَ لکِنَّ اللهَ یَهدی مَن یَشآء ...؛ ای رسول با آن که تو هادی خلقی، چنین نیست که هر کس را تو بخواهی هدایت توانی کرد و لیکن خدا هر که را خواهد هدایت می کند...».

در آیه 67 سورۀ (اسراء) در مورد لطف حق نسبت به بنده در هنگام مواجه با بلا و خطر می فرماید : «و چون در دریا به شما خوف و خطری می رسد در آن حال به جز خدا همه را فراموش می کنید آن گاه که شما را از خطر نجات داد (و به ساحل سلامت رسانید) باز از خدا روی می گردانید و انسان کفرکیش و ناسپاس است».

شاعر می گوید :

 

استقامت مرد در برابر سختی ها و فرار نامرد از مشکلات :

در آیه 177 سورۀ (بقره) می فرماید : «... وَالصّابِرینَ فِی البَأسآءِ وَالضَّرّآءِ وَ حینَ البَأسِ ... ؛ و در کارزار و سختیها صبور و شکیبا باشد و به وقت رنج و تعب صبر پیشه کند».

در آیه 13 سورۀ (احزاب) چنین بیان شده : «و آن گاه طایفه ای از آن کافران و منافقان دین گفتند ای یثربیان دیگر شما را در مدینه جای ماندن نیست (که همه کشته خواهید شد به شهر و دیار خویش) بازگردید و در آن حال گروهی از آنها برای رفتن از پیامبر اجازه خواسته می گفتند: خانه های ما دیوار و حفاظی ندارد در صورتی که دروغ می گفتند و مقصودشان جز فرار از جبهه جنگ نبود».

و شاعر چنین می سراید :

 

 

اثر روح بخش نور الهی :

آیه 35 سورۀ (نور) می فرماید : «... یَهدِی اللهُ لِنُورِهِ مَن یَّشآءُ ... ؛ ... و خدا هر کس را خواهد به نور خود هدایت کند...». و نیز در آیه 22 سورۀ (زُمر) در مورد انشراح صدر از نور الهی چنین آمده است : «اَفَمَن شَرَحَ اللهُ صَدرَهُ لِلاِسلامِ فَهُوَ عَلی نُورٍ مِّن رَّبِّهِ ... ؛ آیا آن کس را که خدا برای اسلام شرح صدر عطا فرمود که وی به نور الهی روشن است ...».

یدالله بهزاد کرمانشاهی نیز از دفتر دل صد پاره اش که از نور الهی جاودانه گشته چنین می سراید :

 

عمر به غفلت گذراندن :

آیات 1 و 2 سورۀ (انبیاء) می فرماید : «روز حساب مردم بسیار نزدیک شد و مردم سخت غافلند (از یاد قیامت و مهیّای حساب شدن) اعراض می کنند این مردم غافل هیچ پند و موعظه ای از جانب پروردگارشان نیامد جز آنکه آن پند را اشتباه (نشنیده گرفتند) و باز به بازی های لهو و لعب عمر می گذرانند».

و نیز در آیه 72 سورۀ (حجر) در مورد انسان های غافل می فرماید : «ای محمّد به جان تو قسم که این مردم دنیا همیشه مست شهوات نفسانی و به حیرت و گمراهی خواهند بود».

در آیه 37 سورۀ (فاطر) از انسان های غفلت زده در روز رستاخیر چنین یاد می کند : «و آن کفّار در آتش دوزخ فریاد و ناله کنند که ای پروردگار ما را از این عذاب بیرون آور تا برخلاف گذشته به اعمال نیک بپردازیم (خطاب شود) آیا شما را عمری مهلت ندادیم و رسولان بر شما نفرستادیم تا هر که قابل تذکّر و پند شنیدن است (این روز را) متذکّر شود پس امروز عذاب دوزخ را بچشید که ستمکاران را هیچ یاور و نجات دهنده نخواهد بود».

و شاعر در مورد به هدر دادن عمر چنین می سراید :

 

 

مست لذّات این جهانی و فراموشی آن جهان :

آیه 33 سورۀ (مؤمنون) در مورد کام جویی های این جهان و بی خبری از آخرت چنین می فرماید : «اشراف قوم آن رسول که ما متنعّمشان در حیات دنیا کرده بودیم و آنها نیز کافر شدند و عالم آخرت را تکذیب کردند، به مردم گفتند: که این شخص بشری مانند شما بیش نیست که از هر چه شما بخورید، می خورد و می آشامید،
می آشامد».

و نیز آیه 44 سورۀ (انبیاء) این گونه بیان می دارد که : «بلکه تنها مائیم که این مردم و پدران همنشین آنها را متمتّع به نعمتهای دنیا کردیم تا آنکه عمر دراز کردند (و به بتهایی که می پرستند هیچ اثر و نفعی بر آنها ندارد) آیا مردم نمی بینند که ماییم قادر مطمئن که چون اراده کنیم زمین و اهلش را از هر طرف به مرگ و فنا می کاهیم آیا این خلق عاجز بر ما غلبه توانند کرد؟».

استاد بهزاد در این مورد چنین می سراید :

 

امید عفو :

در قرآن کریم آیات بی شمار در این مورد وجود دارد. از جمله در آیه 53 سورۀ (زمر) می فرماید : «ای رسول بدان بندگانم که اسراف بر نفس خود کردند بگو هرگز از رحمت خدا ناامید نباشید البتّه خدا همه گناهان را (چون توبه کنید) خواهد بخشید که او خدایی بسیار آمرزنده و مهربان است».

و نیز آیه 25 سورۀ (شورا) می فرماید : «و اوست خدایی که توبه بندگانش را می پذیرد و گناهانشان را
می بخشد و هر چه می کنید، می داند».

استاد بهزاد هم این چنین از خداوند امید بخشش دارد :

 

گمراهی از راه حق سبب خسران است :

آیه 15 سورۀ (اسراء) در این مورد چنین می فرماید : «هر که به راه راست هدایت یافت تنها به نفع و سعادت خود یافته و هر که به گمراهی شتافت آن هم به زیان و شقاوت خود شتافته و هیچ کس بار عمل دیگری را بر دوش نگیرد. ما تا رسول نفرستیم و بر خلق اتمام حجّت نکنیم، هرگز کسی را عذاب نخواهیم کرد».

و شاعر چنین می سراید :

 

روی و ریا :

قرآن که به ریاکاران عذابی الیم و دَرَکی اسفل از آتش را هشدار می دهد و در آیات گوناگون به شدّت از آنان مذّمت می کند در این مورد در آیات 1 تا 4 سورۀ (منافقون) می فرماید : «ای رسول چون منافقان (ریاکار) نزد تو آمده، گفتند که ما به یقین و حقیقت گواهی می دهیم که تو رسول خدایی (فریب مخور) خدا می داند که تو رسول اوئی و خدا هم گواهی می دهد که منافقان، سخن (به مکر و خدعه و) دروغ می گویند قسم های (دروغ) خود را سپر جان خویش (و مایۀ فریب مردم) قرار داده اند تا بدین وسیله راه خدا را (به روی خلق) ببندند (و بدانید ای اهل ایمان) که آنچه می کنند بسیار بد می کنند برای آن (نفاق و دروغ) که آنها (به زبان) ایمان آوردند سپس (به دل) کافر شدند و خدا هم مُهر (ظلمت) بر دلهاشان نهاد تا هیچ درک نکنند».

و نیز در آیه 47 سورۀ (انفال) می فرماید : «و شما مؤمنان مانند منافقان نباشید که آنها (نه برای جهاد در راه خدا بلکه) یا برای هوس و غرور و یا برای ریا و تظاهر خارج شدند و از راه خدا خلق را منع می کنند و بترسند که علم خدا به هر چه کنند محیط است (و آنان سخت به کیفر خواهند رسید)».

استاد بهزاد که دلی پُرخون از رنگ و ریاها دارد چنین می سراید :

 

احیاء گری الهی :

آیات 95 و 99 سورۀ (انعام) می فرماید : «خداست که در جوف زمین دانه و هسته را می شکافد (تا سبزه و درخت شود) زنده را از مرده و مرده را از زنده پدید آرد (زنده را مانند بدن انسان بمیراند و مرده را مانند نطفه حیات بخشد) آنکه چنین تواند کرد خدا است پس چرا به دروغ به آنان که این کار نتوانند کرد نسبت خدایی
می دهید * و هم اوست خدایی که از آسمان باران فرو بارد تا هر نبات بدان برویانیم و سبزه ها را از زمین برون آریم و در آن سبزه ها دانه هایی بر روی هم چیده شده پدید آریم و از نخل خرما خوشه های پیوسته به هم برانگیزیم و باغ های انگور و زیتون و انار که برخی شبیه و برخی نامشابه هم است خلق کنیم شما در باغ هایی که میوه آن پدید آید و برسد به چشم خود بنگرید که در آن آیات قدرت خدا برای اهل ایمان هویدا است».

شاعر در این مورد می سراید :

شاخه ای خشکم

تشنه یِ آن سبز افسونگر

که دهد پیوند

با سرانگشتی ز لطف باد و ابرش سِحرها در کار

جسم های مرده را با جان.²¹

 

آفرینش عبث نیست :

قرآن در آیه 115 سورۀ (مؤمنون) می فرماید : «اَفَحَسِبتُم اَنَّما خَلَقناکُم عَبَثاً وَ اَنَّکُم اِلَینا لا تُرجَعُونَ ؛ آیا چنین پنداشتید که ما شما را به عبث و بازیچه آفریده ایم و (پس از مرگ) هرگز به ما رجوع نخواهید کرد)».

استاد بهزاد در مثنوی «ما کیانیم؟» از انسان هایی که یاوه سرایانی بیش نیستند و زندگی را به بیهودگی
می گذرانند این چنین می سراید :

 

زندگی گیتی خانۀ امن و ابد نیست :

آیه 88 سوری (قصص) می فرماید : «... کُلُّ شَیءٍ هالِکٌ اِلّا وَجهَهُ لَهُ الحُکمُ وَ اِلَیهِ تُرجَعونَ ؛ هر چیزی جز ذات پاک الهی نابود است فرمان و سلطنت عالم با او و رجوع همه خلایق به سوی اوست».

استاد بهزاد در این مورد می گوید :

 

 

گم شدگان کوی حق گمراه و آواره اند :

در آیه 3 سورۀ (ابراهیم) می فرماید : «کافران یعنی آنان که زندگانی دنیا را بر آخرت مقدّم و
محبوب تر دارند و خلق را از راه خدا برگردانند و آن راه راست را به شک و شبهات کج کنند آنان در گمراهی (و از سعادت و رحمت خدا) بسیار دورند».

و شاعر می سراید :

 

 

امید به خدا و استقامت در برابر حوادث :

قرآن در آیه 53 سورۀ (زمر) می فرماید : «... لا تَقنَطوُا مِن رَحمَةِ اللهَ ... ؛ ...از رحمت خدا ناامید مباشید...». و نیز در مورد استقامت ورزی در آیه 30 سورۀ (فصّلت) چنین بیان می دارد : «آنان که گفتند محقّقاً پروردگار ما خدای یکتا است و بر این ایمان پایدار ماندند (فرشتگان رحمت) بر آنها نازل شوند (و مژده دهند) که دیگر هیچ ترسی (از آینده) و اندوهی (از گذشته) ندارید و شما را به آن بهشتی که (انبیاء را) وعده دادند بشارت باد».

استاد بهزاد در این مورد می گوید :

در بر هر سیل و طوفان پای می داریم

و در این روزان نومیدی

از تو هرگز نَگسَلیم امید.

 

آفرینش انسان از گِل :

قرآن در آیه 2 سورۀ (انعام) می فرماید : «هُوَالَّذی خَلَقَکُم مِّن طینٍ ... ؛ اوست خدایی که شما را از خاک (بی جان و پست با جان و دانا و توانا) آفرید...».

شاعر می گوید :

 

بهترین یاری گر :

آیه 150 سورۀ (آل عمران) می فرماید : «بَلِ اللهُ مَولاکُم وَ هُوَ خَیرُ النّاصِرینَ ؛ (ای مسلمانان) از کافران یاری مجویید که خدا یار شماست و او بهترین یاری کنندگان است».

استاد بهزاد می سراید :

 

 

 

از جان گذشتگان راه حق و نیکوکاران :

در آیات 195 و 207 سورۀ (بقره) چنین آمده است : «و از مال خود در راه خدا خرج کنید لیکن نه به حد اسراف و خود را به مهلکه و خطر نیفکنید و نیکی کنید که خدا نیکوکاران را دوست می دارد * بعضی مردانند (مراد، علی (ع) است) که از جان خود درگذرند (مانند شبی که علی (ع) به جای پیغمبر (ص) خوابید) برای خشنودی خدا و خداوند دوستدار چنین بندگان است».

و شاعر چنین می سراید :

 

امّت واحد :

قرآن در آیه 213 سورۀ (بقره) در این مورد می فرماید : «کانَ النّاسُ اُمَّةً واحِدَةً ... ؛ مردم همه یک گروه بودند...». و نیز در آیه 92 سورۀ (انبیاء) آمده است که : «اِنَّ هذِهِ اُمَّتُکُم اُمَّةً واحِدَةً وَ اَنَا رَبُّکُم فَاعبُدونِ ؛ اینک طریقه واحد و دین یگانه شما آئین پاک اسلام است و من یکتا پروردگار و آفرینندۀ شما هستم (پس از همه باز آیید و) تنها مرا پرستش کنید».

استاد بهزاد می سراید :

 

نکوهش نیکویی ها و حلال کردن حرام های خدا :

قرآن در آیه 37 سورۀ (توبه) می فرماید : «نسیء افزایش در کفر است که تا کافران را به جهل و گمراهی کشند سالی ماه حرام را حلال می شمردند و سال دیگر حرام تا بدین وسیله عدّۀ ماه هایی که خدا حرام کرده پایمال کنند و حرام خدا را حلال گردانند اعمال زشت آنها در نظرشان زیباست و خدا هرگز کافران را به راه راست هدایت نخواهد کرد».

و نیز در این مورد در آیه 8 سورۀ (فاطر) این چنین بیان می کند : «آیا آن کس که کردار زشتش به چشم زیبا جلوه گر شد تا (از خودپسندی) هر کردار بد در نظرش نیکو آمده است خدا هر که را خواهد گمراه سازد و هر که را خواهد هدایت فرماید پس تو (ای رسول گرامی) نفس شریف خود را برای این مردم به غم و حسرت نینداز که خدا به هرچه اینان کنند کاملاً آگاه است».

استاد بهزاد چنین می سراید :

 

 

با پیش آمدن مرگ دیگر کاری از کسی ساخته نیست :

آیات 99 و 100 سورۀ (مؤمنون) در این مورد می فرماید : «(کافران در غفلتند) تا آن گاه که مرگ هر یک فرا رسد و در آن حال آگاه و نادم شده گوید بارالها مرا به دنیا بازگردان * تا شاید به تدارک گذشته عملی صالح به جای آرم و به او خطاب شود که هرگز نخواهد شد و این کلمه (ارجعون) را از حسرت می گوید و (ثمری
نمی بخشد که) از عقب آنها برزخ است تا روزی که برانگیخته شوند (و در عرصه محشر جمع آیند)».

استاد بهزاد در ارتباط با این مضمون چنین می سراید :

  

رهبران آگاه برای رهروان :

آیه 73 سورۀ (انبیاء) در این مورد می فرماید : «و آنان را پیشوای مردم ساختیم تا خلق را به امر ما هدایت کنند و هر کار نیکو را از انواع عبادات و خیرات و به خصوص اقامه نماز و ادای زکات را به آنها وحی کردیم و آنها هم به عبادت ما پرداختند».

استاد بهزاد می گوید :

 

سلیمان و باد :

در آیه 81 سورۀ (انبیاء) آمده است : «و باد تندسیر صرصر را ما مسخّر سلیمان گردانیدیم تا به امر او بدان سرزمین شامات که با برکت برای جهانیان کردیم حرکت کند و ما به همه امور عالم داناییم».

و شاعر می گوید :

 

حق گویی و حق بینی :

آیه 42 سورۀ (بقره) می فرماید : «حق را به باطل مپوشانید تا حقیقت را پنهان سازید و حال آن که به حقّانیّت آن واقفید». و نیز در آیه 105 سورۀ (اعراف) می فرماید : «سزاوار آنم که از طرف خدا چیزی جز حق به مردم نگویم دلیلی روشن (معجزه ای بسیار آشکار و حجّتی محکم و استوار) از جانب پروردگار عالم برای شما آوردم پس بنی اسرائیل را با من بفرست (و از آزار آنان دست بدار)».

و در آیات بسیاری از حقّانیت حق و ابطال باطل سخن به میان آمده است.

استاد بهزاد در این مورد می گوید :

 

بردباری :

آیات 96 و 126 و 127 سورۀ (نحل) در این مورد می فرماید : «آنچه نزد شماست (از مال و جاه دنیا) همه نابود خواهد شد و آنچه نزد خدا است (از ذخایر اعمال نیک و ثواب آخرت) تا ابد باقی خواهد بود البتّه اجری که به صابران بدهیم اجری است بسیار بهتر از عملی که بجا آوردند * و اگر به شما مسلمانان کسی عقوبت و ستمی رسانید شما باید به قدر آن در مقابل انتقام کشید (و رسم عدالت از دست ندهید) و اگر صبور باشید (از او درگذرید) البتّه برای صابران اجر بهتری خواهد بود * و تو ای رسول به رضای خدا بر رنج تربیت امّت صبر و تحمّل پیشه کن و بر آنها (که ترک کفر و عناد نمی کنند) غمگین مشو و از مکر و حیلۀ آنان دلتنگ مباش (که خدا از مکر خلق تو و دین تو را محفوظ می دارد)».

و استاد بهزاد می سراید :

 

پناه به خدا از شرّ حسود :

آیه 5 سورۀ (فلق) می فرماید : «وَ مِن شَرِّ حاسِدٍ اِذا حَسَد ؛ و از شرّ حسود بدخواه چون آتش رشک و حسد برافروزد».

و شاعر می گوید :

 

سراب آرزوها و اعمال :

آیه 39 سورۀ (نور) می فرماید : «و آنان که کافرند اعمالشان در مَثَل به سرابی ماند در بیابان هموار بی آب که شخص تشنه آن را آب پندارد و به جانب آن شتابد، چون بدانجا رسید هیچ آبی نیابد و آن کافر خدا را حاضر و ناظر اعمال خویش بیند که به حساب کارش تمام و کامل برسد (و کیفر کفرش دهد) و خدا به یک لحظه حساب تمام خلایق می کند».

 

استاد بهزاد می گوید :

 

نیک رفتاری در برابر بدرفتاری ها :

قرآن در آیه 22 سورۀ (رعد) می فرماید : «و هم در طلب رضای خدا راه صبر پیش می گیرند و نماز به پا
می دارند و از آنچه نصیب شان کردیم به فقرا پنهان و آشکار انفاق می کنند و در عوض بدی های مردم نیکی
می کنند اینان هستند که عاقبت منزلگاه نیکو یافتند».

و نیز در آیه 54 سورۀ (قصص) بیان شده که : «اینان را دو بار پاداش نیکو دهند زیرا صبر و ثبات (در دین خود و اسلام هر دو) ورزیدند و بدی را به نیکی دفع می کنند و از آنچه روزی آنها کردیم (به مستحقّان) انفاق
می کنند».

و در آیه 89 سورۀ (زُخرف) آمده است : «پاسخ دهیم رسول را اکنون که از ایمان قوم مأیوسی روی از آنها بگردان بگو به سلامت به زودی آگاه می شوند».

و شاعر می سراید :

 

برخورد بزرگوارانه در برابر بد زبانی ها :

آیه 72 سورۀ (فرقان) می فرماید : «و آنان هستند که به ناحق شهادت ندهند و هر گاه به عمل لغوی (از مردم هرزه) بگذرند بزرگوارانه از آن درگذرند».

و نیز در آیه 85 سورۀ (حجر) می فرماید : «... فَاصفَحِ الصَّفحَ الجَمیلَ ؛ ... اکنون تو ای رسول ما از این منکران، نیکو درگذر (با خوی خوش آنها را به حق دعوت کن و اگر نپذیرند دلتنگ مباش)».

استاد بهزاد می سراید :

 

نیازمندی ما و بی نیازی حق :

قرآن در آیه 15 سورۀ (فاطر) می فرماید : «ای مردم شما همه به خدا فقیر و محتاجید و تنها خداست که
بی نیاز و غنی بالذّات و ستوده صفات است».

استاد بهزاد در این مورد می سراید :

 

کبر و نخوت :

آیه 36 سورۀ (اعراف) می فرماید : «و آنان که آیات خدا را تکذیب کرده از اطاعت او سرکشی و تکبّر ورزیدند آنها اهل دوزخند و در آن جاوید معذّب خواهند بود».

در آیه 36 سورۀ (نساء) آمده است : «... اِنَّ اللهَ لا یُحِبُّ مَن کانَ مُختالاَ فَخوُرًا ؛ ... خدا مردم خودپسند و متکبّر را دوست ندارد».

استاد بهزاد در این مورد می گوید :

در دو بیت دیگر استاد در مورد این که کبر و غرور در او راه ندارد، سخن به میان آورده است.

 

صلح و صفا :

آیه 10 سورۀ (حُجرات) می فرماید : «به حقیقت مؤمنان همه برادر یکدیگرند پس همیشه بین برادران (ایمانی) خود (چون نزاعی شود) صلح دهید».

استاد بهزاد می گوید :

 

جریان حضرت ابراهیم (ع) در مورد قربانی کردن فرزند :

آیات 102 تا 105 سورۀ (صافات) می فرماید : «آن گاه که (آن پسر) رشدی یافت و با او به سعی و عمل شتافت ابراهیم گفت ای فرزند گرامی من در عالم خواب چنین دیدم تو را قربانی (راه خدا) کنم. در این واقع تو را چه نظری است؟ جواب داد ای پدر هرچه مأموری انجام ده که انشاءالله مرا از بندگان با صبر و شکیبا خواهی یافت پس چون هر دو تسلیم (امر حق) گشتند و او را برای کشتن بر وی افکند تا در آن حال (که کارد به گلویش کشید) خطاب کردیم که ای ابراهیم تو مأموریت عالم رؤیا را انجام دادی (کارد از گلویش بردار) که ما نیکوکاران را چنین نیکو پاداش می دهیم».

استاد بهزاد می سراید :

 

کاری ناممکن و بیهوده :

آیه 40 سورۀ (اعراف) می فرماید : «همانا آنان که آیات خدا را تکذیب کنند و از کبر و نخوت سر به آن فرود نیاورند هرگز درهای آسمان به روی آنها باز نشود و به بهشت درنیایند تا آنکه شتر در چشمه سوزن درآید (داخل شدن آنها به بهشت بدان ماند که شتر در چشمه سوزن رود و این محال باشد).

استاد بهزاد می گوید :

 

فریفته نشدن به دنیای فریبنده :

آیه 70 سورۀ (انعام) می فرماید : «ای رسول آنان را که دین خود را به بازیچه و هوسرانی گرفتند و زندگانی دنیا آنها را فریب داد به حال خود واگذار...».

و نیز در آیه 185 سورۀ (آل عمران) آمده است که : «... وَ مَا الحَیاةُ الدُّنیا اِلّا مَتاعُ الغُرُورِ ؛ ... و (بدانید که) زندگانی دنیا جز متاعی فریبنده نخواهد بود».

استاد بهزاد در این مورد می سراید :

 

روز ظهور امام مهدی (عج) :

آیه 5 سورۀ (قصص) می فرماید : «و ما اراده کردیم بر آن طایفه ذلیل و ضعیف در آن سرزمین منّت گذاشته و آنها را پیشوایان خلق قرار دهیم و وارث ملک و جاه فرعونیان گردانیم».

و نیز آیه 49 سورۀ (سبأ) در این مورد چنین بیان می دارد : «باز ای رسول بگو (کتاب و رسول یا شمشیر) حق آمد و دیگر باطل در اوّل و آخر (دنیا و آخرت) محو و نابود است».

و نیز آیه 81 سورۀ (اسراء) می فرماید : «و (به امّت) بگو که (رسول) حق آمد و باطل را نابود ساخت که باطل خود لایق محو و نابودی (ابدی) است».

استاد بهزاد نیز این چنین می سراید :

روزی که روز ماست

تو از کَرانِ این شب تاریک،

ای راستین فروغ!

خواهی نمود رُوی

تا بگسلد سیاهی تا بشکند دروغ

آن روز آفتاب نویسد به نامِ تو

بَس چامه های زرّین بر دَشت و کوهسار،

و آید نسیم شاد و سبک خیز

آگنده جیب و دامن از شعر و از سرود

بر هر درش سلام و درودی

کش رُخصتی دهند

تا محفل سُرور تو را آورد نثار.

و آن روز من به جهد

ـ تا چشم بد مجال نیابد ـ

بر گردِ بام و در

از هر چه دست هایِ دعا می کشم حصار.

* * *

 

میانه روی در کارها :

آیه 31 سورۀ (اعراف) می فرماید : «... وَ کُلوُا وَاشرَبوا وَ لا تُسرِفوُا اِنَّهُ لا یُحِبُّ المُسرِفینَ ؛ ... و بخورید و بیاشامید و اسراف مکنید که خدا مسرفان را دوست ندارد».

شاعر می سراید :

 

مال حلال و حرام :

آیه 188 سورۀ (بقره) می فرماید : «مال یکدیگر را به ناحق مخورید و کار را به محاکمه نیفکنید که به وسیله رشوه و زور پارۀ مال را بخورید با این  که بطلان دعوی خود می دانید».

و نیز آیه 114 سورۀ (نحل) می فرماید : «پس شما مؤمنان (از حال آنها عبرت گیرید) و از آنچه خدا روزی حلال و طیّب شما قرار داده تناول کنید و شکر نعمت به جای آرید اگر حقیقتاً خدا می پرستید (تا بر نعمت شما بیفزاید)».

 

استاد بهزاد می گوید :

 

ستم کاری :

از آیات بی شماری که در  این مورد در قرآن آمده است چند آیه به عنوان نمونه ذکر می گردد. آیه 47 سورۀ (طور) می فرماید : «و برای ستمکاران عالم در دنیا عذابی پیش از آن (جهنّم قیامت) خواهد بود و لکن اکثرشان نمی دانند».

آیه 65 سورۀ (زخرف) می فرماید : «باز فِرَق یهود و نصارا بین خود اختلاف انداختند وای بر ستمکاران عالم از عذاب دردناک روز قیامت».

و نیز در آیه 2 سورۀ (مائده) می فرماید : «... تَعاوَنوا عَلَی البِرِّ وَالتَّقوا وَلا تَعاوَنوُا عَلَی الاِثمِ وَالعُدوانِ وَاتَّقُوا اللهَ اِنَّ اللهَ شَدیدُ العِقابِ ؛ ... و باید که شما در نیکوکاری و تقوا به یکدیگر کمک کنید نه بر گناه و ستمکاری و از خدا بترسید که عقاب خدا بسیار سخت است».

استاد بهزاد در این مورد می سراید :

 

سرافرازی به انسانیّت، نه به اصل و نسب :

آیه 101 سورۀ (مؤمنون) در این مورد می فرماید : «پس آن گاه که نفخۀ صور قیامت دمید دیگر نسب و خویشی در میانشان نماند و کسی از کس دیگر حال نپرسد».

استاد بهزاد می گوید :

 

عیب جویی :

آیه 1 سورۀ (هُمزه) می فرماید : «وَیلٌ لِّکُلِّ هُمَزَةٍ لُمَزَةٍ ؛ وای بر هر عیب جوی هرزه زبان».

استاد بهزاد چنین می سراید :

 

کسانی که ایمان دارند، امّا تجهیزات ندارند :

آیه 92 سورۀ (توبه) می فرماید : «و همچنین بر آن مؤمنانی که مهیّای جهاد شده نزد تو آیند که زاد و لوازم سفر آنها را مهیّا سازی تو پاسخ دهی که من مالی که به شما مساعدت کنم ندارم و آنها برمی گردند در حالی که از شدّت حزن اشک از چشمانشان جاری است که چرا نمی توانند مخارج سفر خود را فراهم سازند حَرَج و گناهی بر ترک جهاد نیست».

و نیز در آیه 139 سورۀ (آل عمران) در این مورد آمده است : «شما مسلمانان نه هرگز در کار دین سستی کنید و نه از فوت متاع دنیا اندوهناک باشید زیرا شما فاتح و نیرومندترین مردم و بلندمرتبه ترین ملل دنیا هستید اگر در ایمان ثابت و استوار باشید».

شاعر در این مورد این گونه سخن می گوید :

 

ظاهری نظیف و باطنی خبیث :

آیه 204 سورۀ (بقره) در این مورد می فرماید : «بعضی مردم از گفتار دلفریب خود تو را به شگفت آرند که از چرب زبانی و دروغ به متاع دنیا رسند و از نادرستی خدا را به راستی خود گواه گیرند و این کس بدترین دشمن اسلام است».

استاد بهزاد در این معنی چنین می گوید :

 

به عمل کار برآید به سخن دانی نیست :

آیه 226 سورۀ (شعراء) می فرماید : «وَ اَنَّهُم یَقوُلوُنَ مالا یَفعَلونَ ؛ و آنها بسیار سخنان می گویند و یکی را عمل نمی کنند».

و نیز آیه 11 سورۀ (فتح) در ا ین مورد چنین بیان می کند که : «... یَقوُلوُنَ بِاَلسِنَتِهِم ما لَیسَ فی قُلُوبِهِم ...؛ ...این مردم منافق چیزی که به دل هیچ عقیده ندارند بر زبان می آورند...».

و نیز آیه 167 سورۀ (آل عمران) می فرماید : «... یَقوُلوُنَ بِاَفواهِهِم ما لَیسَ فی قُلوبِهِم ... ؛ ...به زبان چیزی اظهار کنند که در دل خلاف آن پنهان داشته اند...».

استاد بهزاد در این مورد می گوید :

 

قرین شدن با شیطان :

آیه 38 سورۀ (نساء) می فرماید : «... وَ مَن یَّکُنِ الشَّیطانُ لَهُ قَریناً فَسآءَ قَریناً ؛ و هر که را شیطان یار باشد یار بسیار بدی خواهد داشت».

و نیز آیه 119 سورۀ (نساء) در این مورد چنین بیان می کند : «... و هر کس شیطان را دوست دارد نه خدای را، سخت زیان کرده زیانی که (بر هر عاقلی کاملاً) آشکار است».

و شاعر می گوید :

 

خودفریبی :

آیه 14 سورۀ (حدید) می فرماید : «... آرزوهای دنیا فریبتان داد تا وقتی که امر (مرگ) خدا فرا رسید و شیطان تا دم مرگ شما را مغرور گردانید».

استاد بهزاد می گوید :

 

سرانجامِ نازپرورده :

آیه 64 سورۀ (مؤمنون) در این مورد چنین می فرماید : «تا آن گاه که ما متنعّمان را به عذاب اعمالشان بگیریم در آن حال فریاد خدا خدای آنها بلند شود».

و شاعر می گوید :

 

دوستی با دشمن :

آیه 1 سورۀ (ممتحنه) در این مورد می فرماید : «ای کسانی که به خدا ایمان آورده اید هرگز نباید کافران را که دشمن من و شمایند یاران خود برگرفته طرح دوستی با آنها افکنید در صورتی که آنان به کتابی که بر شما آمد از قرآن حق سخت کافر شدند و رسول خدا و شما مؤمنان را به جرم ایمان خدا از وطن خود آواره کردند. پس نباید اگر شما برای جهاد در راه من و طلب رضا و خشنودی من بیرون آمده اید پنهانی با آنها دوستی کنید و من به اسرار نهان و اعمال آشکار شما (از هر کس) داناترم و هر که از شما چنین کند سخت به راه ضلالت شتافته است».

استاد بهزاد در این مورد می سراید :

 

 

فراز و فرود :

آیه 5 سورۀ (انشراح) می فرماید : «فَاِنَّ مَعَ العُسرِ یُسراً ؛ پس (بدان که به لطف خدا) با هر سختی البتّه آسانی هست».

استاد بهزاد این چنین می گوید :

 

تنها پرستش حق پایدار است :

آیه 66 سورۀ (زمر) می فرماید : «بلکه همیشه خدا را پرستش کنید و از شکرگزاران (نعمت خدا) باش».

و نیز آیه 2 سورۀ (هود) این گونه بیان می کند : «که جز خدای یکتا هیچ کس را نپرستید و من حقّاً رسول اویم که برای اندرز و بشارت امّت آمده ام».

آیات 66 و 67 سورۀ (انبیاء) این چنین می فرماید : «ابراهیم گفت آیا خدا را که هر نفعی به دست اوست رها کرده بت هائی را می پرستید که هیچ نفع و ضرری برای شما ندارند؟ اف بر شما و بر آنچه جز خدای یکتا
می پرستید آیا شما عقل خود را هیچ در کار نمی بندید؟».

استاد بهزاد می گوید :

 

سپاس حق :

در آیات بسیاری سپاسگزاری از حق بیان شده است که به ذکر یک آیه اکتفا می نماییم. در آیه 123 سورۀ (آل عمران) می فرماید : «و خداوند شما را به حقیقت در جنگ بدر یاری کرد و غلبه بر دشمن داد با آن که شما از هر جهت در مقابل دشمن ضعیف بودید پس راه خداپرستی و تقوا پیش گیرید باشد که شکر نعمت های خدا به جای آرید».

 

استاد بهزاد در این مورد می سراید :

 

احسن الخالقین :

در آیه 7 سورۀ (سجده) می فرماید : «آن خدایی که هر چیز را به نیکوترین وجه خلقت کرد و آدمیان را نخست از خاک پست بدین حسن و کمال بیافرید».

و در آیه 14 سورۀ (مؤمنون) در این مورد این چنین بیان شده است که : «... فَتَبارَکَ اللهُ اَحسَنُ الخالِقینَ؛ ...آفرین بر قدرت کامل بهترین آفرینندگان».

استاد بهزاد چنین می سراید :

 

همه چیز در دست اوست :

آیه 1 سورۀ (مُلک) در این مورد می فرماید : «بزرگوار خدایی که سلطنت ملک هستی به دست قدرت اوست و (در همه عالم) وی را بر همه چیز توانائی است».

و شاعر در این مورد می گوید :

 

متاع دنیوی :

آیه 20 سورۀ (حدید) می فرماید : «بدانید که زندگانی دنیا به حقیقت بازیچه ای است طفلانه و لهو و عیّاشی آرایش (زنانه) و تفاخر و خودستائی با یکدیگر و حرص افزودن مال و فرزندان این حقیقت کار دنیاست و در مَثَل بارانی است که به موقع ببارد و گیاهی در پی آن از زمین بروید که برزگر یا کفّار دنیاپرست را به شگفت آورد و سپس بنگری که زود خشک شود و بپوسد و در عالم آخرت (دنیاطلبان را) عذاب سخت جهنّم (و مؤمنان را) آمرزش و خشنودی حق نصیب است و باری بدانید که دنیا جز متاع فریب و غرور چیزی نیست».

استاد بهزاد نیز در مورد سود و سوداهای دنیوی چنین می سراید :

 

 

در برابر مرگ چاره نیست :

قرآن در آیات بی شماری از این موضوع سخن رانده است که به ذکر دو آیه بسنده می نماییم. در آیه 78 سورۀ (نساء) می فرماید : «هر کجا باشید اگر چه در کاخ های بسیار محکم مرگ شما را فرا رسد (از مرگ به هیچ چاره ای رهائی نیابید) ...».

و نیز در آیه 8 سورۀ (جمعه) می فرماید : «ای رسول (با جهودان) بگو عاقبت مرگی که از آن
می گریزید شما را البتّه ملاقات خواهد کرد و پس (از مرگ) به سوی خدایی که دانای پیدا و نهان است باز
می گردید و او شما را به آنچه (از نیک و بد) کردید آگاه می سازد».

استاد بهزاد در این مورد می گوید :

 

رضایت حق :

در آیه 119 سورۀ (مائده) آمده است : «... رَضیَ اللهُ عَنهُم وَ رَضوا عَنهُ ذلِکَ الفَوزُ العَظیمُ ؛ ...خدا از آنها راضی و آنها از خدا خشنودند و این است پیروزی و سعادت بزرگ».

و نیز در آیه 62 سورۀ (توبه) می فرماید : «(منافقان) برای اغفال و خشنود کردن شما مؤمنان به نام خدا سوگند می خورند در صورتی که اگر ایمان داشتند سزاوار این بود که خدا و رسول را از خود خشنود کنند».

و نیز در آیه 16 سورۀ (مائده) می فرماید : «خدا بدان کتاب هر کس را که از پی رضا و خشنودی او راه سلامت پوید هدایت کند و او را از تاریکی جهل و گناه بیرون آورد و به عالم نور داخل گرداند و به راه راست وی را رهبری کند».

استاد بهزاد در این مورد چنین می سراید :

 

آزمندی :

در آیه 15 سورۀ (مُدّثّر) می فرماید : «ثُمَّ یَطمَعُ اَن اَزیدَ ؛ (و با کفران این نعمتها) باز هم از من طمع افزونی آن دارد».

در آیه 34 و 35 سورۀ (توبه) در مورد آزمندی افرادی که زندگی را فقط در ضبط زر و زیور و زینت زندگی می گذرانند چنین یاد شده است : «ای اهل ایمان بسیاری از علما و راهیان (یهود و نصارا) اموال مردم را به باطل طعمۀ (هوس) خود می کنند و خلق را از راه خدا (و طاعت امر خدا) منع می کنند (هم به زبان گمراه می کنند و هم به عمل دنیاطلبی خلق را از خداطلبی دور می کنند) و کسانی که طلا و نقره را گنجینه و ذخیره می کنند و در راه خدا انفاق نمی کنند آنها را (ای رسول بر این کار) به عذاب دردناک بشارت ده * روزی که (آن طلا و نقره) در آتش گداخته شود و پیشانی و پشت و پهلوی آنها را به آن داغ می کنند (فرشتگان عذاب به آنها گویند) این است نتیجۀ آنچه از زر و سیم بر خود ذخیره کردید اکنون بچشید عذاب سیم و زری که اندوخته می کردید».

استاد بهزاد در قطعه ای این گونه از این افراد سخن می گوید :

 

نیکی رساندن به خلق :

در آیات 18 و 22 سورۀ (مطفّفین) می فرماید : «چنین نیست که (شما کافران پنداشتید) امروز نکوکاران عالم با نامۀ اعمالشان در بهشت علیّین روند * محقّقاً نیکوکاران در بهشت اند، متنعّمند».

و نیز در آیه 2 سورۀ (مائده) می فرماید : «... تَعاوَنوا عَلَی البِرِّ وَالتَّقوا ... ؛ ...و باید که شما در نیکوکاری و تقوا به یکدیگر کمک کنید...».

استاد بهزاد در این مورد می گوید :

 

نتیجه

در درازای روزگار شاعران ایرانی از آبشخور مفاهیم وحی الهی بهره ها برده و سیراب شده اند. تری و طراوت شگرف قرآن بر روحیه لطیف و ذهن سیّال آنان اثر گذاشته، اشعاری شکوهمند از صفای سینه سروده اند. الهام بخش شعرشان نوشیدن شراب معرفت آیات الهی است که بر شعور شعرشان می افزاید. استاد یدالله بهزاد کرمانشاهی نیز یکی از شاعرانی است که با استفاده از بعضی مضامین نورانی قرآن به شعرش اعتلا و قوّت و قدرت بخشیده است. او اشعارش را از امید، استقامت، مال دوستی، حق گویی، صلح و صفا، بیدادها، میانه روی، مصاحبت با شیطان نفس، متاع ناچیز دنیوی، رضایت حق، نیکی به دیگران، حاسدان، منافقان، ناگزیری از مرگ، فراز و فرودهای زندگی، سپاس حق، خودفریبی، کبر و غرور، عمر به غفلت گذراندن، اثر روح بخش نور الهی و ... که مفاهیمی از قرآن مجید هستند، مزیّن نموده و آراسته است. اشعار سنّتی و نو او دلنشین و شیواست و نشان گر طبع بلند و قریحه لطیف و اندیشه دلکش اوست. سخنانی بلیغ و اثرگذار که از سینه صاف او برخاسته نمایان گر آنست که از تزویر و تظاهر بیزار بوده و از مطرح کردن خود رهیده و شعرش را وسیله ای برای دست یابی به سود و سرمایه، همچون سوداگران سودجوی بازار بهره به معرض فروش قرار نداده است. او از مُعجبان آب و گِل نبود بلکه با سباحت در دریای دل و پرواز در آسمان اندیشه گوهرهای گرانبهای «گلی بی رنگ» و «یادگار مهر» را به تاج شعر و ادب ایران نشانده تا پرتوی از خورشید درخشنده ادبیات در نورافشانی بر دلهای دوستداران شعر باشد.

 

         من ا... التّوفیق

             زهرا خلفی ـ عضو هیأت علمی

                                                                                          دانشگاه آزاد اسلامی واحد دزفول

 

پانوشت ها

1. یادگار مهر، صص 12، 13
2. یادگار مهر، ص 14
3. یادگار مهر، ص 14
4. گلی بی رنگ، ص 219
5. یادگار مهر، ص 15
6. یادگار مهر، ص 18
7. یادگار مهر، ص 19
8. یادگار مهر، ص 20
9. یادگار مهر، ص 21

10.یادگار مهر، ص 37

11.یادگار مهر، ص 38

12.گلی بی رنگ، صص 131، 132

13.یادگار مهر، ص 46

14.یادگار مهر، صص 17، 47، 48

15.یادگار مهر، صص 51، 52

16.یادگار مهر، ص 60

17.یادگار مهر، ص 60

18.یادگار مهر، صص 68، 119، 124

19.گوهران، ص 65

20.گلی بی رنگ، صص 18، 32، 64، 96، 158، 159، 231، 236

21.یادگار مهر، ص 74

22.یادگار مهر، صص 78 تا 80

23.یادگار مهر، ص 84

24.یادگار مهر، ص 87

25.یادگار مهر، صص 91، 100، 101، 162

26.گلی بی رنگ، ص 168

27.یادگار مهر، ص 97

28.یادگار مهر، ص 98

29.یادگار مهر، صص 102، 112

30.یادگار مهر، ص 103

31.یادگار مهر، ص 107

32.یادگار مهر، ص 109

33.یادگار مهر، ص 162

34.یادگار مهر، ص 188

35.یادگار مهر، ص 211

36.گلی بی رنگ، ص 236

37.یادگار مهر، ص 217

38.یادگار مهر، ص 220

39.یادگار مهر، ص 223

40.یادگار مهر، ص 231

41.یادگار مهر، ص 235

42.گلی بی رنگ، ص 10

43.گلی بی رنگ، صص 10، 180

44.گوهران، ص 86

45.گلی بی رنگ، ص 23

46.گلی بی رنگ، ص 42

47.گلی بی رنگ، ص 45

48.گلی بی رنگ، ص 50

49.گلی بی رنگ، صص 69، 70، 196

50.گلی بی رنگ، ص 103

51.گلی بی رنگ، ص 106

52.گلی بی رنگ، صص 106، 145، 150

53.گلی بی رنگ، ص 107

54.گلی بی رنگ، ص 117

55.گلی بی رنگ، ص 122

56.گلی بی رنگ، ص 124

57.گلی بی رنگ، ص 132

58.گلی بی رنگ، ص 146

59.گلی بی رنگ، ص 150

60.گلی بی رنگ، ص 159

61.گلی بی رنگ، ص 159

62.گلی بی رنگ، ص 162

63.گلی بی رنگ، ص 191، 192

64.گلی بی رنگ، ص 194

65.گلی بی رنگ، ص 219

66.گلی بی رنگ، ص 223

67.گوهران، صص 65، 66

68.گوهران، ص 85

69.گوهران، ص 92

70.گوهران، صص 111، 112

71.گوهران، ص 94

 

 

منابع و مآخذ

1. قرآن کریم، مترجم مهدی الهی قمشه ای، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اوّل، 1370
2. گوهران (یدالله بهزاد کرمانشاهی)، فصل نامه تخصّصی شعر، شماره هفدهم، خردادماه 1387
3. گلی بی رنگ (برگزیدۀ شعرها)، یدالله بهزاد کرمانشاهی، نشر آگه، تهران، 1381
4. یادگار مهر، یدالله بهزاد کرمانشاهی، نشر آگاه، تهران، چاپ یکم، پاییز 1387

 

باسمه تعالی

تجلّی قرآن در آینه ی اشعار استاد بهزاد

مقدّمه

دریای دُرخیز کلام وحی که مشحون از معرفت های شکوهمند الهی و انسانی است، اندیشه، عاطفه و احساس شاعران را به سوی خود جذب کرده و با صید صدف سوره های سرمدی، سروده های خود را به مفاهیم فرح بخش آنها مزیّن نموده اند. اشعار آنان با زیورهای مضامین قرآنی شرف و شخصیّت یافته و شمیم روح بخش معانی آیات دماغ دل نوشته های آنان را بویا و معطّر نموده و به شعرشان شعور بخشیده است.

یکی از این شاعران که دروازۀ دل خود را به روی معارف قرآنی گشوده است، استاد بهزاد کرمانشاهی
می باشد. در این تحقیق با توجّه به اشعار این استاد سلیم ذوق و ریزه چینی او از خوان گستردۀ قرآن، اشعاری را که با مفهومی از مفاهیم ستُرگ قرآنی ارتباط می یابند مورد بررسی قرار می دهیم. استاد بهزاد که در جمیع
قالب های شعری مهارت و توانایی خود را نشان داده و یکی از شاعران شش دانگ معاصر با اشعاری بلیغ، شیوا و استوار است و با طبع بلند و قریحه لطیف، به دور از هرگونه قلّاشی و غلّ و غش و ریا و تظاهر، تراوشات ذهنی و مکنونات قلبی خود را در طبق اخلاص به دوستداران شعر و ادب تقدیم نموده است، یکی از شاعرانی است که هرگز شعر را دست مایه زراندودهای زندگی قرار نداده و هرگز در صدد خودستایی و کسب شهرت و آوازه نبوده است. او با ایمان و تعهّد دینی و اجتماعی پاره ای از مرواریدهای نفیس معارف قرآن را به رشته شعر کشیده، آنها را آویزه سینه ی خواستاران سعادت حقیقی و جویندگان جواهر کمال و انسانیّت قرار می دهد. روش کار بر این قرار گرفته است که موضوعاتی از قرآن کریم را مطرح، اشعاری را که به نوعی این مفاهیم از آنها استناد می شود، بیان می کنیم.

 

 متن

مفاهیم قرآنی در اشعار استاد یدالله بهزاد کرمانشاهی

زندگی در آن دنیا از لذّات این دنیا بهتر است :

در سورۀ (نساء) آیه 77 چنین آمده است : «... قُل مَتاعُ الدُّنیا قَلیلٌ وَالآخِرَةُ خَیرٌ لِمَّنِ اتَّقا وَ لا تُظلَمُونَ فَتیلاً ؛ ... بگو جهان آخرت ابدی برای هر که خداترس باشد بهتر از دنیاست و آنجا ستم درباره کسی نخواهد شد.»

در سورۀ (قصص) آیه 60 چنین آمده است : «وَما اوُتیتُم مِن شَیءٍ فَمَتاعُ الحَیاةِ الدُّنیا وَ زینَتُها وَ ما عِندَاللهِ خَیرٌ وَّ اَبقا اَفَلا تَعقِلوُنَ ؛ و آنچه از نعمت های این عالم به شما داده شده متاع و زیور بی قدر زندگانی دنیاست. آنچه نزد خدا است بسیار برای شما بهتر و باقی تر است اگر فهم و عقل کار بندید.»

یدالله بهزاد کرمانشاهی چنین می سراید :

 

هوا و هواهای نفسانی :

در سورۀ (قصص) آیه 50 «... اَنَّما یَتَّبِعوُنَ اَهواءَهُم وَ مَن اَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَواهُ بِغَیرِ هُدًی مِنَ اللهِ ...؛
... بدان که این مردم تنها پیرو هوای نفسند و کیست ستمگر و گمراه تر از آن کس که راه هدایت خدا را رها کرده و از هوای نفس خود پیروی کند ... .»

در سورۀ محمّد (ص) آیه 16 چنین می فرماید : «... اوُلائِکَ الَّذینَ طَبَعَ اللهُ عَلی قُلُوبِهِم وَاتَّبَعُوا اَهواءَهُم؛
... اینان هستند که خدا بر دلهایشان مُهر قهر نهاد و پیرو هوای نفس خود گردیدند.»

شاعر چنین می سراید :

 

هر چه بکاری همان بدروی :

در سورۀ (زلزله) آیات 7 و 8 چنین بیان شده است : «فَمَن یَعمَل مِثقالَ ذَرَّةٍ خَیراً یَّرَهُ * وَ مَن یَعمَل مِثقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا یَّرَهُ ؛ پس در آن روز هر کس به قدر ذرّه ای کار نیک کرده (پاداش) آن را خواهد دید و هر کس به قدر
ذرّه ای کار زشت مرتکب شده آن هم به کیفرش خواهد رسید».

و نیز در آیه 46 سورۀ (فصّلت) می فرماید : «هر کس کار نیکی کند بر نفع خود و هر که بد کند به ضرر خویش است خدا (در روز جزا) هیچ بر بندگان ستم نخواهد کرد».

شاعر در این مورد چنین می سراید :

 

مال دوستی :

در سورۀ (فجر) آیه 20 چنین آمده است : «وَ تُحِبُّونَ المالَ حُبًّا جَمًّا ؛ و سخت فریفته و مایل به مال دنیا باشند». و نیز در سورۀ (عادیات) آیه 8 چنین می فرماید : «وَ اِنَّهُ لِحُبِّ الخَیرِ لَشَدیدٌ ؛ و هم او بر حبّ مال دنیا سخت فریفته و بخیل است».

شاعر چنین می سراید :

 

منافقان :

در آیه 4 سورۀ (منافقون) چنین آمده است : «ای رسول تو چون از برون کالبد آن منافقان را مشاهده کنی به آراستگی ظاهر تو را به شگفت آرند و اگر سخن گویند (بسیار خوش گفتار و چرب زبانند) به
سخن های ایشان گوش فرا خواهی داد (ولی از درون) گوئی که چوبی خشک بر دیوارند هر صدایی بشنوند به زبان خویش پندارند. ای رسول بدان که دشمنان (دین به حقیقت) اینها هستند از آنها بر حذر باش که عذابشان بکشد چه قدر از حق باز می گردند».

یدالله بهزاد کرمانشاهی چنین می سراید :

 

ای که بر چرخ ایمنی زنهار          تکیه بر آب کرده هُشدار

در سورۀ (یونس) آیه 25 چنین بیان شده است : «و خدا همۀ خلق را به سرمنزل سعادت و سلامت
می خواند و هر که را می خواهد به لطف خاص به راه مستقیم هدایت کند».

و نیز در آیه 45 سورۀ (کهف) آمده است : «ای رسول برای امّت چنین زندگانی تمام دنیا را مَثَل زن که (خلق در یک باغ و مزرعه، حال دنیا به چشم می نگرند) که ما آب بارانی از آسمان نازل کردیم و به آن آب درختان و نباتات گوناگون زمین درهم پیچیده و خرّم بروید سپس صبحگاهی همه درهم شکسته و خشک شود و به دست بادهای (حوادث) زیر و زبر گردد و خدا بر همه چیز در عالم اقتدار کامل دارد».

و نیز آیات 16 تا 27 سورۀ (قلم) که به جهت اطالۀ کلام از ذکر آنها خودداری می شود.

و شاعر چنین می سراید :

 

چشم حقیقت بین نه رؤیا و وهم :

آیات 5 و 6 سورۀ (قلم) چنین می فرماید : «فَسَتُبصِرُ وَ یُبصِروُنَ * بِاَیِّکُمُ المَفتُونُ ؛ و به زودی تو و مخالفانت مشاهده می کنید که از شما کدام یک (با اوهام و خیالات باطل) مفتونید».

یدالله بهزاد کرمانشاهی می گوید :

 

 

 

حسود :

در آیه 54 سورۀ (نساء) آمده است : «اَم یَحسُدُونَ النّاسَ عَلی ما آتاهُمُ الله ... ؛ آیا حسد می ورزند (یهود) با مردم (یعنی مسلمانان) چون آنها را خدا به فضل خود برخوردار فرمود ...».

یدالله کرمانشاهی می سراید :

 

تنها لطف و هدایت حق :

در آیه 43 سورۀ (اعراف) می فرماید : «... وَ ما کُنّا لِنَهتَدِیَ لَو لا اَن هَدانَا اللهُ ... ؛ ...که اگر هدایت الهی نبود ما به خود در این مقام راه نمی یافتیم...».

و نیز در آیه 56 سورۀ (قصص) آمده است که : «اِنَّکَ لا تَهدی مَن اَحبَبتَ وَ لکِنَّ اللهَ یَهدی مَن یَشآء ...؛ ای رسول با آن که تو هادی خلقی، چنین نیست که هر کس را تو بخواهی هدایت توانی کرد و لیکن خدا هر که را خواهد هدایت می کند...».

در آیه 67 سورۀ (اسراء) در مورد لطف حق نسبت به بنده در هنگام مواجه با بلا و خطر می فرماید : «و چون در دریا به شما خوف و خطری می رسد در آن حال به جز خدا همه را فراموش می کنید آن گاه که شما را از خطر نجات داد (و به ساحل سلامت رسانید) باز از خدا روی می گردانید و انسان کفرکیش و ناسپاس است».

شاعر می گوید :

 

استقامت مرد در برابر سختی ها و فرار نامرد از مشکلات :

در آیه 177 سورۀ (بقره) می فرماید : «... وَالصّابِرینَ فِی البَأسآءِ وَالضَّرّآءِ وَ حینَ البَأسِ ... ؛ و در کارزار و سختیها صبور و شکیبا باشد و به وقت رنج و تعب صبر پیشه کند».

در آیه 13 سورۀ (احزاب) چنین بیان شده : «و آن گاه طایفه ای از آن کافران و منافقان دین گفتند ای یثربیان دیگر شما را در مدینه جای ماندن نیست (که همه کشته خواهید شد به شهر و دیار خویش) بازگردید و در آن حال گروهی از آنها برای رفتن از پیامبر اجازه خواسته می گفتند: خانه های ما دیوار و حفاظی ندارد در صورتی که دروغ می گفتند و مقصودشان جز فرار از جبهه جنگ نبود».

و شاعر چنین می سراید :

 

 

اثر روح بخش نور الهی :

آیه 35 سورۀ (نور) می فرماید : «... یَهدِی اللهُ لِنُورِهِ مَن یَّشآءُ ... ؛ ... و خدا هر کس را خواهد به نور خود هدایت کند...». و نیز در آیه 22 سورۀ (زُمر) در مورد انشراح صدر از نور الهی چنین آمده است : «اَفَمَن شَرَحَ اللهُ صَدرَهُ لِلاِسلامِ فَهُوَ عَلی نُورٍ مِّن رَّبِّهِ ... ؛ آیا آن کس را که خدا برای اسلام شرح صدر عطا فرمود که وی به نور الهی روشن است ...».

یدالله بهزاد کرمانشاهی نیز از دفتر دل صد پاره اش که از نور الهی جاودانه گشته چنین می سراید :

 

عمر به غفلت گذراندن :

آیات 1 و 2 سورۀ (انبیاء) می فرماید : «روز حساب مردم بسیار نزدیک شد و مردم سخت غافلند (از یاد قیامت و مهیّای حساب شدن) اعراض می کنند این مردم غافل هیچ پند و موعظه ای از جانب پروردگارشان نیامد جز آنکه آن پند را اشتباه (نشنیده گرفتند) و باز به بازی های لهو و لعب عمر می گذرانند».

و نیز در آیه 72 سورۀ (حجر) در مورد انسان های غافل می فرماید : «ای محمّد به جان تو قسم که این مردم دنیا همیشه مست شهوات نفسانی و به حیرت و گمراهی خواهند بود».

در آیه 37 سورۀ (فاطر) از انسان های غفلت زده در روز رستاخیر چنین یاد می کند : «و آن کفّار در آتش دوزخ فریاد و ناله کنند که ای پروردگار ما را از این عذاب بیرون آور تا برخلاف گذشته به اعمال نیک بپردازیم (خطاب شود) آیا شما را عمری مهلت ندادیم و رسولان بر شما نفرستادیم تا هر که قابل تذکّر و پند شنیدن است (این روز را) متذکّر شود پس امروز عذاب دوزخ را بچشید که ستمکاران را هیچ یاور و نجات دهنده نخواهد بود».

و شاعر در مورد به هدر دادن عمر چنین می سراید :

 

 

مست لذّات این جهانی و فراموشی آن جهان :

آیه 33 سورۀ (مؤمنون) در مورد کام جویی های این جهان و بی خبری از آخرت چنین می فرماید : «اشراف قوم آن رسول که ما متنعّمشان در حیات دنیا کرده بودیم و آنها نیز کافر شدند و عالم آخرت را تکذیب کردند، به مردم گفتند: که این شخص بشری مانند شما بیش نیست که از هر چه شما بخورید، می خورد و می آشامید،
می آشامد».

و نیز آیه 44 سورۀ (انبیاء) این گونه بیان می دارد که : «بلکه تنها مائیم که این مردم و پدران همنشین آنها را متمتّع به نعمتهای دنیا کردیم تا آنکه عمر دراز کردند (و به بتهایی که می پرستند هیچ اثر و نفعی بر آنها ندارد) آیا مردم نمی بینند که ماییم قادر مطمئن که چون اراده کنیم زمین و اهلش را از هر طرف به مرگ و فنا می کاهیم آیا این خلق عاجز بر ما غلبه توانند کرد؟».

استاد بهزاد در این مورد چنین می سراید :

 

امید عفو :

در قرآن کریم آیات بی شمار در این مورد وجود دارد. از جمله در آیه 53 سورۀ (زمر) می فرماید : «ای رسول بدان بندگانم که اسراف بر نفس خود کردند بگو هرگز از رحمت خدا ناامید نباشید البتّه خدا همه گناهان را (چون توبه کنید) خواهد بخشید که او خدایی بسیار آمرزنده و مهربان است».

و نیز آیه 25 سورۀ (شورا) می فرماید : «و اوست خدایی که توبه بندگانش را می پذیرد و گناهانشان را
می بخشد و هر چه می کنید، می داند».

استاد بهزاد هم این چنین از خداوند امید بخشش دارد :

 

گمراهی از راه حق سبب خسران است :

آیه 15 سورۀ (اسراء) در این مورد چنین می فرماید : «هر که به راه راست هدایت یافت تنها به نفع و سعادت خود یافته و هر که به گمراهی شتافت آن هم به زیان و شقاوت خود شتافته و هیچ کس بار عمل دیگری را بر دوش نگیرد. ما تا رسول نفرستیم و بر خلق اتمام حجّت نکنیم، هرگز کسی را عذاب نخواهیم کرد».

و شاعر چنین می سراید :

 

روی و ریا :

قرآن که به ریاکاران عذابی الیم و دَرَکی اسفل از آتش را هشدار می دهد و در آیات گوناگون به شدّت از آنان مذّمت می کند در این مورد در آیات 1 تا 4 سورۀ (منافقون) می فرماید : «ای رسول چون منافقان (ریاکار) نزد تو آمده، گفتند که ما به یقین و حقیقت گواهی می دهیم که تو رسول خدایی (فریب مخور) خدا می داند که تو رسول اوئی و خدا هم گواهی می دهد که منافقان، سخن (به مکر و خدعه و) دروغ می گویند قسم های (دروغ) خود را سپر جان خویش (و مایۀ فریب مردم) قرار داده اند تا بدین وسیله راه خدا را (به روی خلق) ببندند (و بدانید ای اهل ایمان) که آنچه می کنند بسیار بد می کنند برای آن (نفاق و دروغ) که آنها (به زبان) ایمان آوردند سپس (به دل) کافر شدند و خدا هم مُهر (ظلمت) بر دلهاشان نهاد تا هیچ درک نکنند».

و نیز در آیه 47 سورۀ (انفال) می فرماید : «و شما مؤمنان مانند منافقان نباشید که آنها (نه برای جهاد در راه خدا بلکه) یا برای هوس و غرور و یا برای ریا و تظاهر خارج شدند و از راه خدا خلق را منع می کنند و بترسند که علم خدا به هر چه کنند محیط است (و آنان سخت به کیفر خواهند رسید)».

استاد بهزاد که دلی پُرخون از رنگ و ریاها دارد چنین می سراید :

 

احیاء گری الهی :

آیات 95 و 99 سورۀ (انعام) می فرماید : «خداست که در جوف زمین دانه و هسته را می شکافد (تا سبزه و درخت شود) زنده را از مرده و مرده را از زنده پدید آرد (زنده را مانند بدن انسان بمیراند و مرده را مانند نطفه حیات بخشد) آنکه چنین تواند کرد خدا است پس چرا به دروغ به آنان که این کار نتوانند کرد نسبت خدایی
می دهید * و هم اوست خدایی که از آسمان باران فرو بارد تا هر نبات بدان برویانیم و سبزه ها را از زمین برون آریم و در آن سبزه ها دانه هایی بر روی هم چیده شده پدید آریم و از نخل خرما خوشه های پیوسته به هم برانگیزیم و باغ های انگور و زیتون و انار که برخی شبیه و برخی نامشابه هم است خلق کنیم شما در باغ هایی که میوه آن پدید آید و برسد به چشم خود بنگرید که در آن آیات قدرت خدا برای اهل ایمان هویدا است».

شاعر در این مورد می سراید :

شاخه ای خشکم

تشنه یِ آن سبز افسونگر

که دهد پیوند

با سرانگشتی ز لطف باد و ابرش سِحرها در کار

جسم های مرده را با جان.²¹

 

آفرینش عبث نیست :

قرآن در آیه 115 سورۀ (مؤمنون) می فرماید : «اَفَحَسِبتُم اَنَّما خَلَقناکُم عَبَثاً وَ اَنَّکُم اِلَینا لا تُرجَعُونَ ؛ آیا چنین پنداشتید که ما شما را به عبث و بازیچه آفریده ایم و (پس از مرگ) هرگز به ما رجوع نخواهید کرد)».

استاد بهزاد در مثنوی «ما کیانیم؟» از انسان هایی که یاوه سرایانی بیش نیستند و زندگی را به بیهودگی
می گذرانند این چنین می سراید :

 

زندگی گیتی خانۀ امن و ابد نیست :

آیه 88 سوری (قصص) می فرماید : «... کُلُّ شَیءٍ هالِکٌ اِلّا وَجهَهُ لَهُ الحُکمُ وَ اِلَیهِ تُرجَعونَ ؛ هر چیزی جز ذات پاک الهی نابود است فرمان و سلطنت عالم با او و رجوع همه خلایق به سوی اوست».

استاد بهزاد در این مورد می گوید :

 

 

گم شدگان کوی حق گمراه و آواره اند :

در آیه 3 سورۀ (ابراهیم) می فرماید : «کافران یعنی آنان که زندگانی دنیا را بر آخرت مقدّم و
محبوب تر دارند و خلق را از راه خدا برگردانند و آن راه راست را به شک و شبهات کج کنند آنان در گمراهی (و از سعادت و رحمت خدا) بسیار دورند».

و شاعر می سراید :

 

 

امید به خدا و استقامت در برابر حوادث :

قرآن در آیه 53 سورۀ (زمر) می فرماید : «... لا تَقنَطوُا مِن رَحمَةِ اللهَ ... ؛ ...از رحمت خدا ناامید مباشید...». و نیز در مورد استقامت ورزی در آیه 30 سورۀ (فصّلت) چنین بیان می دارد : «آنان که گفتند محقّقاً پروردگار ما خدای یکتا است و بر این ایمان پایدار ماندند (فرشتگان رحمت) بر آنها نازل شوند (و مژده دهند) که دیگر هیچ ترسی (از آینده) و اندوهی (از گذشته) ندارید و شما را به آن بهشتی که (انبیاء را) وعده دادند بشارت باد».

استاد بهزاد در این مورد می گوید :

در بر هر سیل و طوفان پای می داریم

و در این روزان نومیدی

از تو هرگز نَگسَلیم امید.

 

آفرینش انسان از گِل :

قرآن در آیه 2 سورۀ (انعام) می فرماید : «هُوَالَّذی خَلَقَکُم مِّن طینٍ ... ؛ اوست خدایی که شما را از خاک (بی جان و پست با جان و دانا و توانا) آفرید...».

شاعر می گوید :

 

بهترین یاری گر :

آیه 150 سورۀ (آل عمران) می فرماید : «بَلِ اللهُ مَولاکُم وَ هُوَ خَیرُ النّاصِرینَ ؛ (ای مسلمانان) از کافران یاری مجویید که خدا یار شماست و او بهترین یاری کنندگان است».

استاد بهزاد می سراید :

 

 

 

از جان گذشتگان راه حق و نیکوکاران :

در آیات 195 و 207 سورۀ (بقره) چنین آمده است : «و از مال خود در راه خدا خرج کنید لیکن نه به حد اسراف و خود را به مهلکه و خطر نیفکنید و نیکی کنید که خدا نیکوکاران را دوست می دارد * بعضی مردانند (مراد، علی (ع) است) که از جان خود درگذرند (مانند شبی که علی (ع) به جای پیغمبر (ص) خوابید) برای خشنودی خدا و خداوند دوستدار چنین بندگان است».

و شاعر چنین می سراید :

 

امّت واحد :

قرآن در آیه 213 سورۀ (بقره) در این مورد می فرماید : «کانَ النّاسُ اُمَّةً واحِدَةً ... ؛ مردم همه یک گروه بودند...». و نیز در آیه 92 سورۀ (انبیاء) آمده است که : «اِنَّ هذِهِ اُمَّتُکُم اُمَّةً واحِدَةً وَ اَنَا رَبُّکُم فَاعبُدونِ ؛ اینک طریقه واحد و دین یگانه شما آئین پاک اسلام است و من یکتا پروردگار و آفرینندۀ شما هستم (پس از همه باز آیید و) تنها مرا پرستش کنید».

استاد بهزاد می سراید :

 

نکوهش نیکویی ها و حلال کردن حرام های خدا :

قرآن در آیه 37 سورۀ (توبه) می فرماید : «نسیء افزایش در کفر است که تا کافران را به جهل و گمراهی کشند سالی ماه حرام را حلال می شمردند و سال دیگر حرام تا بدین وسیله عدّۀ ماه هایی که خدا حرام کرده پایمال کنند و حرام خدا را حلال گردانند اعمال زشت آنها در نظرشان زیباست و خدا هرگز کافران را به راه راست هدایت نخواهد کرد».

و نیز در این مورد در آیه 8 سورۀ (فاطر) این چنین بیان می کند : «آیا آن کس که کردار زشتش به چشم زیبا جلوه گر شد تا (از خودپسندی) هر کردار بد در نظرش نیکو آمده است خدا هر که را خواهد گمراه سازد و هر که را خواهد هدایت فرماید پس تو (ای رسول گرامی) نفس شریف خود را برای این مردم به غم و حسرت نینداز که خدا به هرچه اینان کنند کاملاً آگاه است».

استاد بهزاد چنین می سراید :

 

 

با پیش آمدن مرگ دیگر کاری از کسی ساخته نیست :

آیات 99 و 100 سورۀ (مؤمنون) در این مورد می فرماید : «(کافران در غفلتند) تا آن گاه که مرگ هر یک فرا رسد و در آن حال آگاه و نادم شده گوید بارالها مرا به دنیا بازگردان * تا شاید به تدارک گذشته عملی صالح به جای آرم و به او خطاب شود که هرگز نخواهد شد و این کلمه (ارجعون) را از حسرت می گوید و (ثمری
نمی بخشد که) از عقب آنها برزخ است تا روزی که برانگیخته شوند (و در عرصه محشر جمع آیند)».

استاد بهزاد در ارتباط با این مضمون چنین می سراید :

  

رهبران آگاه برای رهروان :

آیه 73 سورۀ (انبیاء) در این مورد می فرماید : «و آنان را پیشوای مردم ساختیم تا خلق را به امر ما هدایت کنند و هر کار نیکو را از انواع عبادات و خیرات و به خصوص اقامه نماز و ادای زکات را به آنها وحی کردیم و آنها هم به عبادت ما پرداختند».

استاد بهزاد می گوید :

 

سلیمان و باد :

در آیه 81 سورۀ (انبیاء) آمده است : «و باد تندسیر صرصر را ما مسخّر سلیمان گردانیدیم تا به امر او بدان سرزمین شامات که با برکت برای جهانیان کردیم حرکت کند و ما به همه امور عالم داناییم».

و شاعر می گوید :

 

حق گویی و حق بینی :

آیه 42 سورۀ (بقره) می فرماید : «حق را به باطل مپوشانید تا حقیقت را پنهان سازید و حال آن که به حقّانیّت آن واقفید». و نیز در آیه 105 سورۀ (اعراف) می فرماید : «سزاوار آنم که از طرف خدا چیزی جز حق به مردم نگویم دلیلی روشن (معجزه ای بسیار آشکار و حجّتی محکم و استوار) از جانب پروردگار عالم برای شما آوردم پس بنی اسرائیل را با من بفرست (و از آزار آنان دست بدار)».

و در آیات بسیاری از حقّانیت حق و ابطال باطل سخن به میان آمده است.

استاد بهزاد در این مورد می گوید :

 

بردباری :

آیات 96 و 126 و 127 سورۀ (نحل) در این مورد می فرماید : «آنچه نزد شماست (از مال و جاه دنیا) همه نابود خواهد شد و آنچه نزد خدا است (از ذخایر اعمال نیک و ثواب آخرت) تا ابد باقی خواهد بود البتّه اجری که به صابران بدهیم اجری است بسیار بهتر از عملی که بجا آوردند * و اگر به شما مسلمانان کسی عقوبت و ستمی رسانید شما باید به قدر آن در مقابل انتقام کشید (و رسم عدالت از دست ندهید) و اگر صبور باشید (از او درگذرید) البتّه برای صابران اجر بهتری خواهد بود * و تو ای رسول به رضای خدا بر رنج تربیت امّت صبر و تحمّل پیشه کن و بر آنها (که ترک کفر و عناد نمی کنند) غمگین مشو و از مکر و حیلۀ آنان دلتنگ مباش (که خدا از مکر خلق تو و دین تو را محفوظ می دارد)».

و استاد بهزاد می سراید :

 

پناه به خدا از شرّ حسود :

آیه 5 سورۀ (فلق) می فرماید : «وَ مِن شَرِّ حاسِدٍ اِذا حَسَد ؛ و از شرّ حسود بدخواه چون آتش رشک و حسد برافروزد».

و شاعر می گوید :

 

سراب آرزوها و اعمال :

آیه 39 سورۀ (نور) می فرماید : «و آنان که کافرند اعمالشان در مَثَل به سرابی ماند در بیابان هموار بی آب که شخص تشنه آن را آب پندارد و به جانب آن شتابد، چون بدانجا رسید هیچ آبی نیابد و آن کافر خدا را حاضر و ناظر اعمال خویش بیند که به حساب کارش تمام و کامل برسد (و کیفر کفرش دهد) و خدا به یک لحظه حساب تمام خلایق می کند».

 

استاد بهزاد می گوید :

 

نیک رفتاری در برابر بدرفتاری ها :

قرآن در آیه 22 سورۀ (رعد) می فرماید : «و هم در طلب رضای خدا راه صبر پیش می گیرند و نماز به پا
می دارند و از آنچه نصیب شان کردیم به فقرا پنهان و آشکار انفاق می کنند و در عوض بدی های مردم نیکی
می کنند اینان هستند که عاقبت منزلگاه نیکو یافتند».

و نیز در آیه 54 سورۀ (قصص) بیان شده که : «اینان را دو بار پاداش نیکو دهند زیرا صبر و ثبات (در دین خود و اسلام هر دو) ورزیدند و بدی را به نیکی دفع می کنند و از آنچه روزی آنها کردیم (به مستحقّان) انفاق
می کنند».

و در آیه 89 سورۀ (زُخرف) آمده است : «پاسخ دهیم رسول را اکنون که از ایمان قوم مأیوسی روی از آنها بگردان بگو به سلامت به زودی آگاه می شوند».

و شاعر می سراید :

 

برخورد بزرگوارانه در برابر بد زبانی ها :

آیه 72 سورۀ (فرقان) می فرماید : «و آنان هستند که به ناحق شهادت ندهند و هر گاه به عمل لغوی (از مردم هرزه) بگذرند بزرگوارانه از آن درگذرند».

و نیز در آیه 85 سورۀ (حجر) می فرماید : «... فَاصفَحِ الصَّفحَ الجَمیلَ ؛ ... اکنون تو ای رسول ما از این منکران، نیکو درگذر (با خوی خوش آنها را به حق دعوت کن و اگر نپذیرند دلتنگ مباش)».

استاد بهزاد می سراید :

 

نیازمندی ما و بی نیازی حق :

قرآن در آیه 15 سورۀ (فاطر) می فرماید : «ای مردم شما همه به خدا فقیر و محتاجید و تنها خداست که
بی نیاز و غنی بالذّات و ستوده صفات است».

استاد بهزاد در این مورد می سراید :

 

کبر و نخوت :

آیه 36 سورۀ (اعراف) می فرماید : «و آنان که آیات خدا را تکذیب کرده از اطاعت او سرکشی و تکبّر ورزیدند آنها اهل دوزخند و در آن جاوید معذّب خواهند بود».

در آیه 36 سورۀ (نساء) آمده است : «... اِنَّ اللهَ لا یُحِبُّ مَن کانَ مُختالاَ فَخوُرًا ؛ ... خدا مردم خودپسند و متکبّر را دوست ندارد».

استاد بهزاد در این مورد می گوید :

در دو بیت دیگر استاد در مورد این که کبر و غرور در او راه ندارد، سخن به میان آورده است.

 

صلح و صفا :

آیه 10 سورۀ (حُجرات) می فرماید : «به حقیقت مؤمنان همه برادر یکدیگرند پس همیشه بین برادران (ایمانی) خود (چون نزاعی شود) صلح دهید».

استاد بهزاد می گوید :

 

جریان حضرت ابراهیم (ع) در مورد قربانی کردن فرزند :

آیات 102 تا 105 سورۀ (صافات) می فرماید : «آن گاه که (آن پسر) رشدی یافت و با او به سعی و عمل شتافت ابراهیم گفت ای فرزند گرامی من در عالم خواب چنین دیدم تو را قربانی (راه خدا) کنم. در این واقع تو را چه نظری است؟ جواب داد ای پدر هرچه مأموری انجام ده که انشاءالله مرا از بندگان با صبر و شکیبا خواهی یافت پس چون هر دو تسلیم (امر حق) گشتند و او را برای کشتن بر وی افکند تا در آن حال (که کارد به گلویش کشید) خطاب کردیم که ای ابراهیم تو مأموریت عالم رؤیا را انجام دادی (کارد از گلویش بردار) که ما نیکوکاران را چنین نیکو پاداش می دهیم».

استاد بهزاد می سراید :

 

کاری ناممکن و بیهوده :

آیه 40 سورۀ (اعراف) می فرماید : «همانا آنان که آیات خدا را تکذیب کنند و از کبر و نخوت سر به آن فرود نیاورند هرگز درهای آسمان به روی آنها باز نشود و به بهشت درنیایند تا آنکه شتر در چشمه سوزن درآید (داخل شدن آنها به بهشت بدان ماند که شتر در چشمه سوزن رود و این محال باشد).

استاد بهزاد می گوید :

 

فریفته نشدن به دنیای فریبنده :

آیه 70 سورۀ (انعام) می فرماید : «ای رسول آنان را که دین خود را به بازیچه و هوسرانی گرفتند و زندگانی دنیا آنها را فریب داد به حال خود واگذار...».

و نیز در آیه 185 سورۀ (آل عمران) آمده است که : «... وَ مَا الحَیاةُ الدُّنیا اِلّا مَتاعُ الغُرُورِ ؛ ... و (بدانید که) زندگانی دنیا جز متاعی فریبنده نخواهد بود».

استاد بهزاد در این مورد می سراید :

 

روز ظهور امام مهدی (عج) :

آیه 5 سورۀ (قصص) می فرماید : «و ما اراده کردیم بر آن طایفه ذلیل و ضعیف در آن سرزمین منّت گذاشته و آنها را پیشوایان خلق قرار دهیم و وارث ملک و جاه فرعونیان گردانیم».

و نیز آیه 49 سورۀ (سبأ) در این مورد چنین بیان می دارد : «باز ای رسول بگو (کتاب و رسول یا شمشیر) حق آمد و دیگر باطل در اوّل و آخر (دنیا و آخرت) محو و نابود است».

و نیز آیه 81 سورۀ (اسراء) می فرماید : «و (به امّت) بگو که (رسول) حق آمد و باطل را نابود ساخت که باطل خود لایق محو و نابودی (ابدی) است».

استاد بهزاد نیز این چنین می سراید :

روزی که روز ماست

تو از کَرانِ این شب تاریک،

ای راستین فروغ!

خواهی نمود رُوی

تا بگسلد سیاهی تا بشکند دروغ

آن روز آفتاب نویسد به نامِ تو

بَس چامه های زرّین بر دَشت و کوهسار،

و آید نسیم شاد و سبک خیز

آگنده جیب و دامن از شعر و از سرود

بر هر درش سلام و درودی

کش رُخصتی دهند

تا محفل سُرور تو را آورد نثار.

و آن روز من به جهد

ـ تا چشم بد مجال نیابد ـ

بر گردِ بام و در

از هر چه دست هایِ دعا می کشم حصار.

* * *

 

میانه روی در کارها :

آیه 31 سورۀ (اعراف) می فرماید : «... وَ کُلوُا وَاشرَبوا وَ لا تُسرِفوُا اِنَّهُ لا یُحِبُّ المُسرِفینَ ؛ ... و بخورید و بیاشامید و اسراف مکنید که خدا مسرفان را دوست ندارد».

شاعر می سراید :

 

مال حلال و حرام :

آیه 188 سورۀ (بقره) می فرماید : «مال یکدیگر را به ناحق مخورید و کار را به محاکمه نیفکنید که به وسیله رشوه و زور پارۀ مال را بخورید با این  که بطلان دعوی خود می دانید».

و نیز آیه 114 سورۀ (نحل) می فرماید : «پس شما مؤمنان (از حال آنها عبرت گیرید) و از آنچه خدا روزی حلال و طیّب شما قرار داده تناول کنید و شکر نعمت به جای آرید اگر حقیقتاً خدا می پرستید (تا بر نعمت شما بیفزاید)».

 

استاد بهزاد می گوید :

 

ستم کاری :

از آیات بی شماری که در  این مورد در قرآن آمده است چند آیه به عنوان نمونه ذکر می گردد. آیه 47 سورۀ (طور) می فرماید : «و برای ستمکاران عالم در دنیا عذابی پیش از آن (جهنّم قیامت) خواهد بود و لکن اکثرشان نمی دانند».

آیه 65 سورۀ (زخرف) می فرماید : «باز فِرَق یهود و نصارا بین خود اختلاف انداختند وای بر ستمکاران عالم از عذاب دردناک روز قیامت».

و نیز در آیه 2 سورۀ (مائده) می فرماید : «... تَعاوَنوا عَلَی البِرِّ وَالتَّقوا وَلا تَعاوَنوُا عَلَی الاِثمِ وَالعُدوانِ وَاتَّقُوا اللهَ اِنَّ اللهَ شَدیدُ العِقابِ ؛ ... و باید که شما در نیکوکاری و تقوا به یکدیگر کمک کنید نه بر گناه و ستمکاری و از خدا بترسید که عقاب خدا بسیار سخت است».

استاد بهزاد در این مورد می سراید :

 

سرافرازی به انسانیّت، نه به اصل و نسب :

آیه 101 سورۀ (مؤمنون) در این مورد می فرماید : «پس آن گاه که نفخۀ صور قیامت دمید دیگر نسب و خویشی در میانشان نماند و کسی از کس دیگر حال نپرسد».

استاد بهزاد می گوید :

 

عیب جویی :

آیه 1 سورۀ (هُمزه) می فرماید : «وَیلٌ لِّکُلِّ هُمَزَةٍ لُمَزَةٍ ؛ وای بر هر عیب جوی هرزه زبان».

استاد بهزاد چنین می سراید :

 

کسانی که ایمان دارند، امّا تجهیزات ندارند :

آیه 92 سورۀ (توبه) می فرماید : «و همچنین بر آن مؤمنانی که مهیّای جهاد شده نزد تو آیند که زاد و لوازم سفر آنها را مهیّا سازی تو پاسخ دهی که من مالی که به شما مساعدت کنم ندارم و آنها برمی گردند در حالی که از شدّت حزن اشک از چشمانشان جاری است که چرا نمی توانند مخارج سفر خود را فراهم سازند حَرَج و گناهی بر ترک جهاد نیست».

و نیز در آیه 139 سورۀ (آل عمران) در این مورد آمده است : «شما مسلمانان نه هرگز در کار دین سستی کنید و نه از فوت متاع دنیا اندوهناک باشید زیرا شما فاتح و نیرومندترین مردم و بلندمرتبه ترین ملل دنیا هستید اگر در ایمان ثابت و استوار باشید».

شاعر در این مورد این گونه سخن می گوید :

 

ظاهری نظیف و باطنی خبیث :

آیه 204 سورۀ (بقره) در این مورد می فرماید : «بعضی مردم از گفتار دلفریب خود تو را به شگفت آرند که از چرب زبانی و دروغ به متاع دنیا رسند و از نادرستی خدا را به راستی خود گواه گیرند و این کس بدترین دشمن اسلام است».

استاد بهزاد در این معنی چنین می گوید :

 

به عمل کار برآید به سخن دانی نیست :

آیه 226 سورۀ (شعراء) می فرماید : «وَ اَنَّهُم یَقوُلوُنَ مالا یَفعَلونَ ؛ و آنها بسیار سخنان می گویند و یکی را عمل نمی کنند».

و نیز آیه 11 سورۀ (فتح) در ا ین مورد چنین بیان می کند که : «... یَقوُلوُنَ بِاَلسِنَتِهِم ما لَیسَ فی قُلُوبِهِم ...؛ ...این مردم منافق چیزی که به دل هیچ عقیده ندارند بر زبان می آورند...».

و نیز آیه 167 سورۀ (آل عمران) می فرماید : «... یَقوُلوُنَ بِاَفواهِهِم ما لَیسَ فی قُلوبِهِم ... ؛ ...به زبان چیزی اظهار کنند که در دل خلاف آن پنهان داشته اند...».

استاد بهزاد در این مورد می گوید :

 

قرین شدن با شیطان :

آیه 38 سورۀ (نساء) می فرماید : «... وَ مَن یَّکُنِ الشَّیطانُ لَهُ قَریناً فَسآءَ قَریناً ؛ و هر که را شیطان یار باشد یار بسیار بدی خواهد داشت».

و نیز آیه 119 سورۀ (نساء) در این مورد چنین بیان می کند : «... و هر کس شیطان را دوست دارد نه خدای را، سخت زیان کرده زیانی که (بر هر عاقلی کاملاً) آشکار است».

و شاعر می گوید :

 

خودفریبی :

آیه 14 سورۀ (حدید) می فرماید : «... آرزوهای دنیا فریبتان داد تا وقتی که امر (مرگ) خدا فرا رسید و شیطان تا دم مرگ شما را مغرور گردانید».

استاد بهزاد می گوید :

 

سرانجامِ نازپرورده :

آیه 64 سورۀ (مؤمنون) در این مورد چنین می فرماید : «تا آن گاه که ما متنعّمان را به عذاب اعمالشان بگیریم در آن حال فریاد خدا خدای آنها بلند شود».

و شاعر می گوید :

 

دوستی با دشمن :

آیه 1 سورۀ (ممتحنه) در این مورد می فرماید : «ای کسانی که به خدا ایمان آورده اید هرگز نباید کافران را که دشمن من و شمایند یاران خود برگرفته طرح دوستی با آنها افکنید در صورتی که آنان به کتابی که بر شما آمد از قرآن حق سخت کافر شدند و رسول خدا و شما مؤمنان را به جرم ایمان خدا از وطن خود آواره کردند. پس نباید اگر شما برای جهاد در راه من و طلب رضا و خشنودی من بیرون آمده اید پنهانی با آنها دوستی کنید و من به اسرار نهان و اعمال آشکار شما (از هر کس) داناترم و هر که از شما چنین کند سخت به راه ضلالت شتافته است».

استاد بهزاد در این مورد می سراید :

 

 

فراز و فرود :

آیه 5 سورۀ (انشراح) می فرماید : «فَاِنَّ مَعَ العُسرِ یُسراً ؛ پس (بدان که به لطف خدا) با هر سختی البتّه آسانی هست».

استاد بهزاد این چنین می گوید :

 

تنها پرستش حق پایدار است :

آیه 66 سورۀ (زمر) می فرماید : «بلکه همیشه خدا را پرستش کنید و از شکرگزاران (نعمت خدا) باش».

و نیز آیه 2 سورۀ (هود) این گونه بیان می کند : «که جز خدای یکتا هیچ کس را نپرستید و من حقّاً رسول اویم که برای اندرز و بشارت امّت آمده ام».

آیات 66 و 67 سورۀ (انبیاء) این چنین می فرماید : «ابراهیم گفت آیا خدا را که هر نفعی به دست اوست رها کرده بت هائی را می پرستید که هیچ نفع و ضرری برای شما ندارند؟ اف بر شما و بر آنچه جز خدای یکتا
می پرستید آیا شما عقل خود را هیچ در کار نمی بندید؟».

استاد بهزاد می گوید :

 

سپاس حق :

در آیات بسیاری سپاسگزاری از حق بیان شده است که به ذکر یک آیه اکتفا می نماییم. در آیه 123 سورۀ (آل عمران) می فرماید : «و خداوند شما را به حقیقت در جنگ بدر یاری کرد و غلبه بر دشمن داد با آن که شما از هر جهت در مقابل دشمن ضعیف بودید پس راه خداپرستی و تقوا پیش گیرید باشد که شکر نعمت های خدا به جای آرید».

 

استاد بهزاد در این مورد می سراید :

 

احسن الخالقین :

در آیه 7 سورۀ (سجده) می فرماید : «آن خدایی که هر چیز را به نیکوترین وجه خلقت کرد و آدمیان را نخست از خاک پست بدین حسن و کمال بیافرید».

و در آیه 14 سورۀ (مؤمنون) در این مورد این چنین بیان شده است که : «... فَتَبارَکَ اللهُ اَحسَنُ الخالِقینَ؛ ...آفرین بر قدرت کامل بهترین آفرینندگان».

استاد بهزاد چنین می سراید :

 

همه چیز در دست اوست :

آیه 1 سورۀ (مُلک) در این مورد می فرماید : «بزرگوار خدایی که سلطنت ملک هستی به دست قدرت اوست و (در همه عالم) وی را بر همه چیز توانائی است».

و شاعر در این مورد می گوید :

 

متاع دنیوی :

آیه 20 سورۀ (حدید) می فرماید : «بدانید که زندگانی دنیا به حقیقت بازیچه ای است طفلانه و لهو و عیّاشی آرایش (زنانه) و تفاخر و خودستائی با یکدیگر و حرص افزودن مال و فرزندان این حقیقت کار دنیاست و در مَثَل بارانی است که به موقع ببارد و گیاهی در پی آن از زمین بروید که برزگر یا کفّار دنیاپرست را به شگفت آورد و سپس بنگری که زود خشک شود و بپوسد و در عالم آخرت (دنیاطلبان را) عذاب سخت جهنّم (و مؤمنان را) آمرزش و خشنودی حق نصیب است و باری بدانید که دنیا جز متاع فریب و غرور چیزی نیست».

استاد بهزاد نیز در مورد سود و سوداهای دنیوی چنین می سراید :

 

 

در برابر مرگ چاره نیست :

قرآن در آیات بی شماری از این موضوع سخن رانده است که به ذکر دو آیه بسنده می نماییم. در آیه 78 سورۀ (نساء) می فرماید : «هر کجا باشید اگر چه در کاخ های بسیار محکم مرگ شما را فرا رسد (از مرگ به هیچ چاره ای رهائی نیابید) ...».

و نیز در آیه 8 سورۀ (جمعه) می فرماید : «ای رسول (با جهودان) بگو عاقبت مرگی که از آن
می گریزید شما را البتّه ملاقات خواهد کرد و پس (از مرگ) به سوی خدایی که دانای پیدا و نهان است باز
می گردید و او شما را به آنچه (از نیک و بد) کردید آگاه می سازد».

استاد بهزاد در این مورد می گوید :

 

رضایت حق :

در آیه 119 سورۀ (مائده) آمده است : «... رَضیَ اللهُ عَنهُم وَ رَضوا عَنهُ ذلِکَ الفَوزُ العَظیمُ ؛ ...خدا از آنها راضی و آنها از خدا خشنودند و این است پیروزی و سعادت بزرگ».

و نیز در آیه 62 سورۀ (توبه) می فرماید : «(منافقان) برای اغفال و خشنود کردن شما مؤمنان به نام خدا سوگند می خورند در صورتی که اگر ایمان داشتند سزاوار این بود که خدا و رسول را از خود خشنود کنند».

و نیز در آیه 16 سورۀ (مائده) می فرماید : «خدا بدان کتاب هر کس را که از پی رضا و خشنودی او راه سلامت پوید هدایت کند و او را از تاریکی جهل و گناه بیرون آورد و به عالم نور داخل گرداند و به راه راست وی را رهبری کند».

استاد بهزاد در این مورد چنین می سراید :

 

آزمندی :

در آیه 15 سورۀ (مُدّثّر) می فرماید : «ثُمَّ یَطمَعُ اَن اَزیدَ ؛ (و با کفران این نعمتها) باز هم از من طمع افزونی آن دارد».

در آیه 34 و 35 سورۀ (توبه) در مورد آزمندی افرادی که زندگی را فقط در ضبط زر و زیور و زینت زندگی می گذرانند چنین یاد شده است : «ای اهل ایمان بسیاری از علما و راهیان (یهود و نصارا) اموال مردم را به باطل طعمۀ (هوس) خود می کنند و خلق را از راه خدا (و طاعت امر خدا) منع می کنند (هم به زبان گمراه می کنند و هم به عمل دنیاطلبی خلق را از خداطلبی دور می کنند) و کسانی که طلا و نقره را گنجینه و ذخیره می کنند و در راه خدا انفاق نمی کنند آنها را (ای رسول بر این کار) به عذاب دردناک بشارت ده * روزی که (آن طلا و نقره) در آتش گداخته شود و پیشانی و پشت و پهلوی آنها را به آن داغ می کنند (فرشتگان عذاب به آنها گویند) این است نتیجۀ آنچه از زر و سیم بر خود ذخیره کردید اکنون بچشید عذاب سیم و زری که اندوخته می کردید».

استاد بهزاد در قطعه ای این گونه از این افراد سخن می گوید :

 

نیکی رساندن به خلق :

در آیات 18 و 22 سورۀ (مطفّفین) می فرماید : «چنین نیست که (شما کافران پنداشتید) امروز نکوکاران عالم با نامۀ اعمالشان در بهشت علیّین روند * محقّقاً نیکوکاران در بهشت اند، متنعّمند».

و نیز در آیه 2 سورۀ (مائده) می فرماید : «... تَعاوَنوا عَلَی البِرِّ وَالتَّقوا ... ؛ ...و باید که شما در نیکوکاری و تقوا به یکدیگر کمک کنید...».

استاد بهزاد در این مورد می گوید :

 

نتیجه

در درازای روزگار شاعران ایرانی از آبشخور مفاهیم وحی الهی بهره ها برده و سیراب شده اند. تری و طراوت شگرف قرآن بر روحیه لطیف و ذهن سیّال آنان اثر گذاشته، اشعاری شکوهمند از صفای سینه سروده اند. الهام بخش شعرشان نوشیدن شراب معرفت آیات الهی است که بر شعور شعرشان می افزاید. استاد یدالله بهزاد کرمانشاهی نیز یکی از شاعرانی است که با استفاده از بعضی مضامین نورانی قرآن به شعرش اعتلا و قوّت و قدرت بخشیده است. او اشعارش را از امید، استقامت، مال دوستی، حق گویی، صلح و صفا، بیدادها، میانه روی، مصاحبت با شیطان نفس، متاع ناچیز دنیوی، رضایت حق، نیکی به دیگران، حاسدان، منافقان، ناگزیری از مرگ، فراز و فرودهای زندگی، سپاس حق، خودفریبی، کبر و غرور، عمر به غفلت گذراندن، اثر روح بخش نور الهی و ... که مفاهیمی از قرآن مجید هستند، مزیّن نموده و آراسته است. اشعار سنّتی و نو او دلنشین و شیواست و نشان گر طبع بلند و قریحه لطیف و اندیشه دلکش اوست. سخنانی بلیغ و اثرگذار که از سینه صاف او برخاسته نمایان گر آنست که از تزویر و تظاهر بیزار بوده و از مطرح کردن خود رهیده و شعرش را وسیله ای برای دست یابی به سود و سرمایه، همچون سوداگران سودجوی بازار بهره به معرض فروش قرار نداده است. او از مُعجبان آب و گِل نبود بلکه با سباحت در دریای دل و پرواز در آسمان اندیشه گوهرهای گرانبهای «گلی بی رنگ» و «یادگار مهر» را به تاج شعر و ادب ایران نشانده تا پرتوی از خورشید درخشنده ادبیات در نورافشانی بر دلهای دوستداران شعر باشد.

 

         من ا... التّوفیق

             زهرا خلفی ـ عضو هیأت علمی

                                                                                          دانشگاه آزاد اسلامی واحد دزفول

 

پانوشت ها

1. یادگار مهر، صص 12، 13
2. یادگار مهر، ص 14
3. یادگار مهر، ص 14
4. گلی بی رنگ، ص 219
5. یادگار مهر، ص 15
6. یادگار مهر، ص 18
7. یادگار مهر، ص 19
8. یادگار مهر، ص 20
9. یادگار مهر، ص 21

10.یادگار مهر، ص 37

11.یادگار مهر، ص 38

12.گلی بی رنگ، صص 131، 132

13.یادگار مهر، ص 46

14.یادگار مهر، صص 17، 47، 48

15.یادگار مهر، صص 51، 52

16.یادگار مهر، ص 60

17.یادگار مهر، ص 60

18.یادگار مهر، صص 68، 119، 124

19.گوهران، ص 65

20.گلی بی رنگ، صص 18، 32، 64، 96، 158، 159، 231، 236

21.یادگار مهر، ص 74

22.یادگار مهر، صص 78 تا 80

23.یادگار مهر، ص 84

24.یادگار مهر، ص 87

25.یادگار مهر، صص 91، 100، 101، 162

26.گلی بی رنگ، ص 168

27.یادگار مهر، ص 97

28.یادگار مهر، ص 98

29.یادگار مهر، صص 102، 112

30.یادگار مهر، ص 103

31.یادگار مهر، ص 107

32.یادگار مهر، ص 109

33.یادگار مهر، ص 162

34.یادگار مهر، ص 188

35.یادگار مهر، ص 211

36.گلی بی رنگ، ص 236

37.یادگار مهر، ص 217

38.یادگار مهر، ص 220

39.یادگار مهر، ص 223

40.یادگار مهر، ص 231

41.یادگار مهر، ص 235

42.گلی بی رنگ، ص 10

43.گلی بی رنگ، صص 10، 180

44.گوهران، ص 86

45.گلی بی رنگ، ص 23

46.گلی بی رنگ، ص 42

47.گلی بی رنگ، ص 45

48.گلی بی رنگ، ص 50

49.گلی بی رنگ، صص 69، 70، 196

50.گلی بی رنگ، ص 103

51.گلی بی رنگ، ص 106

52.گلی بی رنگ، صص 106، 145، 150

53.گلی بی رنگ، ص 107

54.گلی بی رنگ، ص 117

55.گلی بی رنگ، ص 122

56.گلی بی رنگ، ص 124

57.گلی بی رنگ، ص 132

58.گلی بی رنگ، ص 146

59.گلی بی رنگ، ص 150

60.گلی بی رنگ، ص 159

61.گلی بی رنگ، ص 159

62.گلی بی رنگ، ص 162

63.گلی بی رنگ، ص 191، 192

64.گلی بی رنگ، ص 194

65.گلی بی رنگ، ص 219

66.گلی بی رنگ، ص 223

67.گوهران، صص 65، 66

68.گوهران، ص 85

69.گوهران، ص 92

70.گوهران، صص 111، 112

71.گوهران، ص 94

 

 

منابع و مآخذ

1. قرآن کریم، مترجم مهدی الهی قمشه ای، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اوّل، 1370
2. گوهران (یدالله بهزاد کرمانشاهی)، فصل نامه تخصّصی شعر، شماره هفدهم، خردادماه 1387
3. گلی بی رنگ (برگزیدۀ شعرها)، یدالله بهزاد کرمانشاهی، نشر آگه، تهران، 1381
4. یادگار مهر، یدالله بهزاد کرمانشاهی، نشر آگاه، تهران، چاپ یکم، پاییز 1387